για τις φωτογραφίες στη "Μακεδονία"

ΑΝΤΙ ΣΤΟΙΧΕΙΩΝ ΚΑΓΚΕΛΑ ΠΑΝΤΟΥ
Μ.Μ.Ε. ,όπως λέμε Μέσα Μαζικού Αποπροσανατολισμού
«Ανακατασκευάζοντας την πραγματικότητα»

ΒΑΒΥΛΩΝΙΑ online, 29/12/2006 17:41

Δεν είναι, λοιπόν, αμελητέα η λειτουργία των ΜΜΕ να διαμορφώνουν την κοινωνική αντίδραση στο έγκλημα, διαμέσου της ίδιας της αναπαράστασης αυτής της αντίδρασης (ανήσυχοι νοικοκυραίοι ή το ανατριχιαστικό θέαμα των "εν δυνάμει" θυμάτων εγκληματικών ενεργειών, που επιδεικνύουν στην κάμερα τα κουμπούρια τους, απειλώντας ότι θα τα χρησιμοποιήσουν κατά δικαίων και αδίκων)».

Το 1999, ο τότε υπουργός Δημόσιας Τάξης Φίλιππος Πετσάλνικος δήλωνε ότι τα κεντρικά -και όχι μόνο- δελτία ειδήσεων των ελληνικών τηλεοπτικών σταθμών καλύπτονται, σε μεγάλο βαθμό, από το αστυνομικό ρεπορτάζ, πράγμα που δεν συμβαίνει στην Αγγλία, στη Γερμανία, στη Γαλλία και σε άλλες χώρες της Ευρώπης: ότι στην Ελλάδα, τηλεοπτικό δελτίο ειδήσεων σημαίνει, κατά κύριο λόγο, έγκλημα, ληστεία, απόδραση, καταδίωξη κακοποιών, «ξεκαθάρισμα λογαριασμών», λαθρεμπόριο ναρκωτικών, μαστροπεία, αιμομιξία, θάνατος από χρήση ηρωίνης, τροχαίο δυστύχημα με νεκρούς και τραυματίες, «γκαζάκι», μολότοφ, εμπρησμός, «προστασία», εκβιασμός, ανταλλαγή πυροβολισμών μεταξύ Αλβανών κ.ά. Πριν από μερικά χρόνια, ένα βίντεο με ασκήσεις ετοιμότητας της αστυνομίας, που προβλήθηκε σε δελτίο ειδήσεων, έγινε αφορμή για να αποκαλυφθούν οι ακρότητες του εδώ αιματηρού τηλεοπτικού ανταγωνισμού. Βλέπετε, ο πόλεμος και η εγκληματικότητα «πουλάνε». Αιματηρός ο τηλεοπτικός «ανταγωνισμός», ο οποίος για τις ανάγκες της τηλεθέασης οικοδομεί την ενημέρωση στο θέαμα, στην εντύπωση, στη σκηνοθεσία. Τα κανάλια, όπως λένε οι ειδικοί, πουλάνε τρόμο. Τις τελευταίες ημέρες, τα επεισόδια του σίριαλ «εγκληματικότητα» αποτελούν τα προσφιλή θέματα των δελτίων ειδήσεων. «Τρόμος τα Χριστούγεννα» θα μπορούσε να είναι τίτλος ταινίας και να περνούσαμε καλά δύο ώρες μέσα σε μια σκοτεινή αίθουσα. Δυστυχώς, πρόκειται για τίτλο ειδήσεων στα ιδιωτικά κανάλια τις τελευταίες ημέρες με την υπερπροβολή ληστειών. Ακολουθούν τίτλοι, όπως «Πανικός επικρατεί στην περιοχή», «Κάτοικοι καταγγέλλουν ελλιπή αστυνόμευση», «Κοιμούνται με τις καραμπίνες» και πάει λέγοντας και κλαίγοντας. Η διόγκωση κάποιων γεγονότων, οι τηλεοπτικές υπερβολές χριστουγεννιάτικα με τις κλοπές μαγαζιών και σπιτιών δημιουργούν αίσθημα ανασφάλειας και πανικού στους τηλεθεατές. Τέσσερις πανεπιστημιακοί και ένας συγγραφέας καταθέτουν την άποψή τους για το θέμα αυτό.

ΤΕΣΣΕΡΙΣ πανεπιστημιακοί και ένας συγγραφέας μιλούν στην «Ε» για τις τηλεοπτικές υπερβολές αναφορικά με τις κλοπές σε μαγαζιά και σπίτια κατά την περίοδο των Χριστουγέννων

Τρόμος στην TV, «στολή» στην κοινωνία

«Το φαινόμενο λόγω των ημερών είναι σε ένταση και εμφανίζεται πάντα στις περιόδους των εορτών. Είναι λίγο δραματικό, αλλά, όπως και οι έμποροι περιμένουν να κάνουν τον τζίρο τους αυτές τις ημέρες, έτσι και οι διαρρήκτες και οι ληστές είναι υπεραπασχολημένοι αυτόν τον καιρό. Βέβαια, στις διαρρήξεις δεν υπάρχει προσωπική αντιπαράθεση με το θύμα, ενώ στις ληστείες υπάρχει.

Οι αιτίες έξαρσης αυτού του φαινομένου είναι ότι υπάρχουν πολλά πολύτιμα αντικείμενα στα σπίτια.

Η επιδειξιομανία με την οποία προβάλλουμε τα χρήματά μας είναι η κύρια αιτία τού φαινομένου - τη ματαιοδοξία τους την πληρώνουν τα θύματα. Σήμερα η ληστεία έχει "κοινοτυποποιηθεί" σε μεγάλο βαθμό και επιπλέον οι δράστες γνωρίζουν ότι δεν θα συλληφθούν και επομένως θα παραμείνουν ατιμώρητοι.

Η αντίδρασή μας στις ληστείες -το δείχνει ο τρόπος που παρουσιάζονται από τις τηλεοράσεις- είναι μάλλον συγκυριακή και όχι συνολική».

«Σύμφωνα με μια βασική θέση των μελετών για τα ΜΜΕ, η είδηση δεν είναι το γεγονός το οποίο αναφέρεται per se, αλλά μια δημοσιογραφική αφήγηση του γεγονότος· είναι οι πληροφορίες τις οποίες παρέχουν οι δημοσιογραφικοί οργανισμοί γύρω από γεγονότα τα οποία θα επιλέξουν να κάνουν είδηση», σημειώνει η Αφροδίτη Κουκουτσάκη, επίκουρη καθηγήτρια του Παντείου Πανεπιστημίου.

«Οι ειδήσεις δεν αντικατοπτρίζουν την πραγματικότητα στην οποία αναφέρονται, αλλά την ανακατασκευάζουν και την ερμηνεύουν, προσδίδοντάς της συγκεκριμένο περιεχόμενο.

 
Σ' αυτή τη διαδικασία "κατασκευής της είδησης", και ειδικότερα της ειδησεογραφίας για το έγκλημα - από τους σταθερά προνομιακούς τομείς της ειδησεογραφίας, ειδικά σε περιόδους δημοσιογραφικά "νεκρές"- είναι συνήθης η ένταξη των μεμονωμένων περιστατικών εγκληματικότητας σε θεματικές κατηγορίες ("θεματοποίηση").

Τα ΜΜΕ, δηλαδή, "κατασκευάζουν" κατηγορίες εγκληματικότητας με τυπικούς δράστες, θύματα, συνθήκες κ.ο.κ. (εγκλήματα μεταναστών, νεανική παραβατικότητα, εγκληματικότητα προαστίων κ.λπ.). Ετσι, μπορεί να δει κανείς να αναπτύσσεται ένας λόγος περί ανεξέλεγκτης αύξησης της εγκληματικότητας, ο οποίος αναπαράγει μεμονωμένα περιστατικά και απλουστευτικά επιχειρήματα, χωρίς να υποστηρίζεται από στατιστικά ή εμπειρικά δεδομένα.

Ο λόγος αυτός, διαμέσου και της διαμεσολάβησης "ειδικών" ή επίσημων φορέων κοινωνικού ελέγχου, συντείνει στη δημιουργία ενός ευρύτερου κλίματος κοινωνικής ανασφάλειας και "κατασκευάζει" την αναγκαιότητα θεσμικών -ή και άτυπων- απαντήσεων, όπως η γενικευμένη καταστολή, η προσφυγή στην ιδιωτική αγορά ασφαλείας ή και η ατομική βία, η οποία ορίζεται ως "αυτοδικία".

Δεν είναι, λοιπόν, αμελητέα η λειτουργία των ΜΜΕ να διαμορφώνουν την κοινωνική αντίδραση στο έγκλημα, διαμέσου της ίδιας της αναπαράστασης αυτής της αντίδρασης (ανήσυχοι νοικοκυραίοι ή το ανατριχιαστικό θέαμα των "εν δυνάμει" θυμάτων εγκληματικών ενεργειών, που επιδεικνύουν στην κάμερα τα κουμπούρια τους, απειλώντας ότι θα τα χρησιμοποιήσουν κατά δικαίων και αδίκων)».

Αντί η τηλεόραση να μας δώσει στοιχεία, μια στατιστική, μερικές πληροφορίες, μας παρουσιάζει πανικόβλητους παππούδες με καραμπίνες και νοικοκυρές με αγριόσκυλα, μέσα από πολλά-πολλά κάγκελα. Κάγκελα παντού, που λέει κι ο Τζιμάκος. Μαζί με υποβλητική, τρομακτική μουσική. Θρίλερ».

«Φόβος - βία ευνοούν τους εξουσιαστές»

«Δεν είναι η πρώτη φορά που παρουσιάζεται αυτό το φαινόμενο», λέει ο καθηγητής του Τμήματος Επικοινωνίας και ΜΜΕ του Πανεπιστημίου Αθηνών Στέλιος Παπαθανασόπουλος. «Την τελευταία δεκαετία εμφανίζεται στα ΜΜΕ, και κυρίως στα τηλεοπτικά, με μια περιοδικότητα. Σε περιόδους όπου δεν υπάρχουν ειδήσεις και γενικά υπάρχει μια έξαρση κλοπών, αυτό μεγεθύνεται ακόμα περισσότερο. Τα κανάλια πρέπει να καλύψουν μεγάλο χρόνο, καθώς τα δελτία τους έχουν υπερδιογκωθεί. Μια είδηση τριάντα δευτερολέπτων γίνεται πέντε λεπτά. Με αυτόν τον τρόπο δεν υπερβάλλεις, δεν προκαλείς έτσι κι αλλιώς; Είναι εκρηκτικός αυτός ο συνδυασμός.

 
Ο φόβος και η βία προκαλούν φόβο και βία. Μπαίνει σε λειτουργία μια σπειροειδής διαδικασία, ένα είδος πολιτισμικής καλλιέργειας.

Ο φόβος και η βία αποτελούν κεντρικό μήνυμα της τηλεοπτικής παραγωγής, σε ειδήσεις, ντοκιμαντέρ, δραματικά σίριαλ κ.ά.

Ετσι, οι άνθρωποι καταλήγουν να φοβούνται όλο και περισσότερο, με αποτέλεσμα να απαιτούν όλο και μεγαλύτερη προστασία και να αποδέχονται ή να καλωσορίζουν την επιθετικότητα των θεσμών για χάρη της ασφάλειάς τους. Στην ουσία, ζητάμε μια περισσότερο εξουσιαστική κοινωνία. Αυτό θεωρώ ότι είναι το πιο σημαντικό θέμα.

Δεχόμαστε όλο και μεγαλύτερη αστυνόμευση σε όλες μας τις εκδηλώσεις, όταν πριν από λίγα χρόνια δεν θα μπορούσαμε να διανοηθούμε ότι θα ζητούσαμε μόνοι μας κάτι τέτοιο.

Αυτή η αίσθηση κινδύνου και ανασφάλειας μας οδηγεί στο να μην εμπιστευόμαστε κανέναν και ενδεχομένως σε μεταγενέστερη φάση, μακροπρόθεσμα, να έχει συνέπειες στο πώς αντιλαμβανόμαστε τη δημοκρατία».

«Η λύση να αναζητηθεί αλλού»

 «Οι επίσημες στατιστικές για την εγκληματικότητα δεν έχουν ιδιαίτερη αξία, αν η ανάγνωση μείνει σε πρώτο επίπεδο, όπως συμβαίνει στη κοκορομαχία της σημερινής συγκυρίας», προσθέτει ο Βασίλης Καρύδης, αναπληρωτής καθηγητής του Πανεπιστημίου Πελοποννήσου. «Πολύ μεγαλύτερη κοινωνική σημασία ενέχει το φαινόμενο του "φόβου του εγκλήματος", δηλαδή η υποκειμενική αίσθηση ανασφάλειας του πολίτη στην καθημερινότητά του.

 Στην Ελλάδα, αυτό αναδείχθηκε στην πρώτη εθνική έρευνα σε θύματα εγκλημάτων, που διεξήχθη το 2001, όπου το ελληνικό δείγμα κατέλαβε την πρώτη θέση στην εγκληματοφοβία μεταξύ 17 βιομηχανικών χωρών.

Η απάντηση δεν βρίσκεται στο αίτημα για σκληρότερη αστυνόμευση ή για περαιτέρω αυστηροποίηση των δικαστικών αποφάσεων. Αυτά οδηγούν σε έναν "φαύλο κύκλο" καταστολής - εγκληματοποίησης - μεγαλύτερης εγκληματικότητας - εντονότερης καταστολής.

Η λύση πρέπει να αναζητηθεί στην υλοποίηση των Τοπικών Συμβουλίων Πρόληψης Παραβατικότητας, με τα οποία ουδείς πλέον ασχολείται, στη σύσταση ενός ανεξάρτητου Ινστιτούτου Αντεγκληματικής Πολιτικής, το οποίο ουσιαστικά ακύρωσε η σημερινή πολιτική ηγεσία, στη διεξαγωγή σοβαρών θυματολογικών ερευνών και, εν τέλει, στην απόδοση του δημόσιου χώρου πάλι στους πολίτες, μέσω μεσοπρόθεσμων στρατηγικών που στηρίζονται στην επιστημονική γνώση και έρευνα χωρίς κομματικά πρόσημα. Υπάρχει αυτή η πολιτική γενναιότητα;».

Γιώργος Κιούσης-Σωτήρης Μανιάτης

ΕΛΕΥΘΕΡΟΤΥΠΙΑ - 29/12/2006