Μελιγαλάς: 65 χρόνια μετά

από ab... 16/09/2009 1:52 πμ.

Θεματικές:  Ιστορία - Θεωρία, 

.

Στις 14 Σεπτεμβρίου συμπληρώθηκαν 65 χρόνια από τα γεγονότα στο Μελιγαλά. Το αντιφασιστικό - αντιρατσιστικό ζήτημα είναι ακόμα επίκαιρο στις μέρες μας και αξίζει μια μικρή ιστορική αναφορά.


Πριν

Η οχύρωση της κωμόπολης αρχικά από τους Ιταλούς και μετά από τους Γερμανούς και τους ταγματασφαλίτες την έχει καταστήσει απάτητο κάστρο. Με συρματοπλέγματα από αγκάθινο σύρμα σε κουλούρες («σκαντζόχοιρος»), χαρακώματα, υπόγειες στοές, «φωλιές» για πολυβολεία σε συγκροτήματα σπιτιών κλπ. Επί πλέον, υπάρχουν τα στρωμένα ναρκοπέδια και πέτρινη μάντρα κτισμένη, ψηλά σε ύψος 2 μέτρων απ’ τη δυτική πλευρά της κωμόπολης που γίνεται γερό προκάλυμμα στους αμυνόμενους, σαν προωθημένη ασπίδα που τους προστατεύει να «θερίσουν» όσους πλησιάζουν απ’ έξω. Ιδιαίτερα θωρακισμένο με όλα τα παραπάνω μέσα είναι το ύψωμα του Προφήτη Ηλία. Το καμπαναριό του με το βαρύ πυροβόλο Μπρέντα, που ‘ναι στημένο εκεί, ελέγχει από ψηλά όλη την περιοχή, και καθώς οι ταγματασφαλίτες την έχουν καθαρίσει με αποψίλωση από δέντρα, θάμνους κτλ. Είναι ιδανικό σημείο, για να ξερνάει αλύπητα φωτιά. Με το μεγάλο βεληνεκές του μπορεί να στέλνει βροχή τις σφαίρες, σε μεγάλη απόσταση στον ακάλυπτο χώρο, δημιουργώντας φράγμα θανάτου για τους επιτιθέμενους.

Διοικητής των ταγματασφαλιτών του Μελιγαλά έχει αναλάβει (…) ο ταγματάρχης Διον. Παπαδόπουλος (…)

Στις 12 του Σεπτέμβρη συμπτύχθηκαν στο Μελιγαλά, εκτός από τα υπολείμματα της Καλαμάτας, οι ταγματασφαλίτες του Κοπανακίου… Μετά από αυτά, η δύναμη που διαθέτει ο Παπαδόπουλος υπολογίζεται στους 1000 με 1200 άνδρες (…)

Μέσα στην κωμόπολη βρίσκεται κι ο χώρος της πανηγυρίστρας, το «μπεζεστένι» (…) Εκεί, μέσα στο μανδρότοιχο, βρίσκονται κρατούμενοι καμιά διακοσιαριά ΕΑΜίτες (…)

Στις διαταγές του ταγματάρχη Παπαδόπουλου έχει μπει κι ένας λοχαγός Παπαδόπουλος που λιποτάκτησε από τον ΕΛΑΣ πριν από 15 ημέρες. Στο αντάρτικο μάλιστα του ‘χαν εμπιστευτεί τη διοίκηση ενός τάγματος του 9ου Συντάγματος (…)

Η διοίκηση της ένατης ταξιαρχίας, παρότι ο διοικητής της Κωστόπουλος έχει τραυματιστεί στην Καλαμάτα, δεν περιμένει άλλο. Ο Ωρίωνας με τους άλλους αξιωματικούς, μ’ επικεφαλής τον επιτελάρχη Σταύρο Νικολόπουλο, κινητοποιούν γρήγορα το 9ο και το 8ο Σύνταγμα.


Μάχη

Με το χάραμα της 13ης του Σεπτέμβρη, το δεύτερο τάγμα του 9ου πλησιάζει απ’ τη νοτιοδυτική πλευρά, απ’ το χωριό Ζέζα κι εξορμάει. (…) Αμέσως όμως, κομματιάζονται οι μαχητές μιας ολόκληρης διμοιρίας που πέφτουν πάνω σε ναρκοπέδιο (…)

Τα τμήματα που επιτίθενται στη διάρκεια της ημέρας εναλλάσσονται, για να μη ζητούν πυρομαχικά το ένα από το άλλο. Η διοίκηση της Ταξιαρχίας περιμένει ενισχύσεις από τη Μεραρχία, ενώ ο Άρης ήδη ετοιμάζει να στείλει δυνάμεις του Αρκαδικού 11ου Συντάγματος.

(…)

Ο αγώνας όμως θα συνεχιστεί με πείσμα όλη την πρώτη μέρα και θα εξακολουθήσει η άγρια μάχη την επομένη χωρίς να κάμπτονται οι Ταγματασφαλίτες (…) Οι αντάρτες κινητοποιούν κι άλλες δυνάμεις (…) Από τα πρώτα σπίτια, που στο μεταξύ κατόρθωσαν να γαντζωθούν, τρυπόύν με τις ξιφολόγχες τους τοίχους για να προχωρήσουν, ενώ με την παραμικρή σκόπευση που επιχειρούν, δέχονται καταιγισμό τις ριπές. Περνώντας όμως μέσα από κατώγια κι αλλού, οι αντάρτικες ομάδες όλο και προωθούνται. Το ίδιο γίνεται και από άλλα σημεία που ‘χουν ήδη γαντζωθεί οι πολιορκητές.

Η μάχη δε σταματάει ουσιαστικά ούτε τη νύχτα και κάποια σπίτια ανατινάζονται ή πυρπολούνται. Ο χώρος άμυνας των ταγματασφαλιτών όλο και συμπιέζεται, ενώ οι ΕΛΑΣίτες σούρνονται στο έδαφος και τους πλησιάζουν κι άλλο. (…)

Γύρω στο μεσημέρι της τρίτης μέρας  της μάχης κάποια στιγμή αρχίζει το σφυροκόπημα των αντάρτικων πολυβόλων με καταιγιστικά πυρά στο ύψωμα, στο καμπαναριό και στις απέναντι πλευρές των πολυβόλων. Οι ΕΛΑΣίτες χτυπάνε και μ’ ένα βαρύ αντιαεροπορικό πολυβόλο με μεγάλα βλήματα. Την ίδια ώρα οι σαμποτέρ (σημ: του Κώστα Μπασακίδη) πλησιάζουν το συρματόπλεγμα, το ανατινάζουν με νάρκες κι ανοίγουν δρόμο, ενώ άλλοι από πίσω εκτοξεύουν χειροβομβίδες μέσα στα εχθρικά χαρακώματα. Μέσα σ’ αυτό το πανδαιμόνιο οι μαχητές του Μπασακίδη προχωρούν ταχύτατα, κι από πίσω οι υπόλοιποι της διοίκησης του πρώτου τάγματος του 9ου ορμούν για ν’ ανεβούν στο ύψωμα (…)

Όταν όμως από το ύψωμα ακούγεται μια ριπή των ανταρτών προς τα μέσα, στο Μελιγαλά, αμέσως αρχίζουν να χτυπούν οι καμπάνες των εκκλησιών και ν’ ανεμίζουν στον αέρα κάτασπρα σεντόνια. Ο Μελιγαλάς έπεσε… (…) Οι 200 περίπου κρατούμενοι ΕΑΜίτες αιχμάλωτοι απελευθερώνονται (…)

(Κωνσταντίνος Μπρούσαλης, Η Πελοπόννησος στο πρώτο αντάρτικο, εκδ. Επικαιρότητα, σελ. 460 κ.ε.)


Μακελειό

Ένα άγριο κύμα βίας ξεσπάει από εφεδρικούς και κατοίκους των γύρω χωριών, που εισβάλλουν πίσω από τους αντάρτες’ η συσσωρευμένη μήνις πίπτει επί δικαίους και αδίκους. «Εκείνο που είναι βέβαιο είναι ότι επικράτησε αμέσως μετά τη μάχη μια αναρχία που τίποτε δε μπορούσε να τη σταματήσει» (Σχινάς).

(…)

Με την αποχώρηση του Άρη εξαπλώνεται το χάος.

Η ευθύνη των τοπικών πολιτικών (σημ: του ΚΚΕ) είναι μεγάλη΄ όχι μόνο ενέδωσαν στην απαίτηση των κατοίκων της περιοχής να λύσουν μόνοι τους λογαριασμούς που είχαν ανοίξει με τους προδότες, μα ορισμένοι τους καθοδηγούσαν κιόλα. Η ολέθρια εντολή Σιάντου περί «εκκαθάρισης των μετόπισθεν» ήταν εν ισχύ΄ μαζί με τους αντιδραστικούς χάθηκαν και άνθρωποι που ουδείς κατάλαβε γιατί τους άξιζε τέτοιο τέλος.

(…)

Η πτωματολογία που κυριάρχησε τα επόμενα χρόνια ανεβάζει γεωμετρικά το σύνολο των νεκρών που ρίχτηκαν, ελλείψει χώρου στο νεκροταφείο, στη διαβόητη Πηγάδα. Για τους ελασίτες οι νεκροί είναι 120 και οι τραυματίες 200, ενώ για τα Τάγματα και τους συμπαραστάτες τους οι νεκροί είναι συνολικά 600, στη  μάχη και στις πράξεις αντεκδίκησης που ακολούθησαν. Οι επίσημη Έκθεση του Βρετανού σερ Γουώλτερ Σιστρίν, ο οποίος επισκέφθηκε αργότερα τον τόπο της τραγωδίας για καταμέτρηση των νεκρών της Πηγάδας, αναφέρει ότι ανασύρθηκαν περί τα 600 πτώματα. Τον ίδιο αριθμό δηλώνουν και οι εργάτες των συνεργείων που έκαναν την εκταφή.

(Διονύσης Χαριτόπουλος, Άρης ο Αρχηγός των Ατάκτων, οριστική έκδοση, Επικαιρότητα, σελ. 586 κ.ε.)


Γιατί;

Δείγματα της κομμουνιστικής κυριαρχίας πάνω στους αντάρτες δεν ήταν δύσκολο να αναγνωρίσει κανείς, αλλά ταυτόχρονα δεν υπήρχε καμία ένδειξη ότι το ΚΚΕ επιθυμούσε να αναλάβει με τη βία την εξουσία. Αντίθετα, όσα στοιχεία υπάρχουν υποβάλλουν την άποψη ότι το ΚΚΕ – στο βαθμό που η διαιρεμένη ηγεσία του ήταν ικανή να πάρει κάποιες αποφάσεις, τέλος πάντων, σε μια κατάσταση όπου υπήρχε απουσία σαφούς καθοδήγησης από τη Μόσχα – είχε αποφασίσει να μην καταλάβει την εξουσία, σε μια στιγμή που θα μπορούσε πολύ εύκολα να το κάνει.

(Mark Mazower, Στην Ελλάδα του Χίτλερ. Η εμπειρία της Κατοχής. Εκδ. Αλεξάνδρεια, β’ εκδ, σελ. 390)


Προσθέστε περισσότερες πληροφορίες

Τίτλος:

Δημιουργός:

Creative Commons License

Όλα τα περιεχόμενα αυτού του δικτυακού τόπου είναι ελεύθερα προς αντιγραφή, διανομή, προβολή και μεταποίηση, αρκεί να συνεχίσουν να διατίθενται, αυτά και τα παράγωγα έργα που πιθανώς προκύψουν, εξίσου ελεύθερα, υπό τους όρους της άδειας χρήσης Creative Commons Attribution-ShareAlike 4.0 International License