Ο Τσε Γκεβάρα για τη Γιουγκοσλαβία (1959)

Το παρακάτω κείμενο αποτελεί την πρώτη μετάφραση στα ελληνικά ενός άρθρου του Τσε Γκεβάρα, το οποίο δημοσιεύτηκε στο περιοδικό «Πράσινη Ελιά», στις 26 Νοεμβρίου 1959, και αναφέρεται στην επίσκεψή του ως υπουργός εξωτερικών της κουβανέζικης επανάστασης στην πάλαι ποτέ Ομοσπονδιακή Δημοκρατία της Γιουγκοσλαβίας.

Γιουγκοσλαβία, μια χώρα που παλεύει για τα ιδανικά της
Ερνέστο Τσε Γκεβάρα
26/11/1959

Ίσως η πιο ενδιαφέρουσα για μας χώρα απ’ όσες επισκεφτήκαμε, λόγω της ανάπτυξης της βιομηχανίας της από χαμηλή βάση, της τεχνικής της προόδου και των πολύπλοκων και ενδιαφερουσών κοινωνικών της σχέσεων ήταν η Γιουγκοσλαβία.

Η Γιουγκοσλαβία είναι μια χώρα που ορίζεται ως εξής: ένα πράγμα που περιβάλλεται από εφτά χώρες, με έξι δημοκρατίες, πέντε εθνότητες, τέσσερις γλώσσες, τρεις θρησκείες, δύο αλφάβητα, και το οποίο αποτελεί ένα κράτος. Είναι εύκολο να καταλάβουμε ότι κατ’ αρχήν μιλάμε για επτά μεθοριακές ενότητες. Η Ομοσπονδιακή Δημοκρατία της Γιουγκοσλαβίας αποτελείται από έξι ενωμένες μεταξύ τους δημοκρατίες που έχουν μία και μοναδική κεντρική κυβέρνηση πρόεδρος της οποίας είναι ο στρατάρχης Τίτο. Σ’ αυτές τις έξι δημοκρατίες ανήκουν πέντε διαφορετικές εθνότητες, αν και οι διάφορες ιστορικές αλλαγές οδήγησαν στο γεγονός οι εθνότητες αυτές να μην αντιστοιχούν ακριβώς στα γεωγραφικά όρια που έχουν σήμερα, και, φυσικά, ο μεγάλος σκοπός της εθνικής ενότητας μείωσε τους ανταγωνισμούς και έδωσε έμφαση στις ομοιότητες. Στη χώρα μιλιούνται τέσσερις σλαβικές διάλεκτοι, που μοιάζουν αλλά δεν είναι ίδιες. Η ελληνορθόδοξη θρησκεία συνυπάρχει με την καθολική και την μουσουλμανική. Χρησιμοποιείται το λατινικό αλφάβητο αλλά και το κυριλλικό, που είναι παρόμοιο με το ρωσικό. Όλος αυτός ο πολύπλοκος μηχανισμός συντονίζεται από την κεντρική κυβέρνηση για την οποία μίλησα προηγουμένως και η οποία συγκροτείται από δύο κοινοβούλια που εκλέγουν απευθείας τον πρόεδρο.

Το ένα από τα δύο κοινοβούλια απαρτίζεται από καθορισμένο αριθμό αντιπροσώπων εκλεγμένων απευθείας από τον λαό. Το δεύτερο κοινοβούλιο απαρτίζεται από παράγοντες που συμμετέχουν στην παραγωγή και δεν εκπροσωπούνται όσοι δεν παίζουν καθοριστικό ρόλο σε αυτή. Συμμετέχουν δηλαδή μόνο εργάτες και αγρότες, εργαζόμενοι σε εργοστάσια και αγροτικούς συνεταιρισμούς, και όχι γραφειοκράτες ή ο στρατός, ούτε και ελεύθεροι επαγγελματίες.

Σε αντίθεση με αυτό που θα νόμιζε κανείς με μια πρώτη ματιά, σε μια χώρα που είναι απροκάλυπτα κομμουνιστική, αν και διατηρεί κάποια δικά της βασικά χαρακτηριστικά που της προσδίδουν εθνική ανεξαρτησία, η Γιουγκοσλαβία δεν έχει κολεκτιβοποιήσει πλήρως τη γη της, παρά μόνο σε ποσοστό 15%, στόχο που εμείς στην Κούβα θα πετύχουμε μέσα σε σύντομο χρονικό διάστημα. Υπάρχουν πολλοί λόγοι για αυτήν την αναβλητικότητα όσον αφορά την κολεκτιβοποίηση της γης, η οποία πραγματοποιείται αργά και βαθμιαία, μέσω της πειθούς προς τους αγρότες. Ο πιο σημαντικός λόγος είναι το βαθιά ατομικιστικό πνεύμα του αγρότη, κληρονόμου ενός κομματιού γης από τους προγόνους του, οι οποίοι άφηναν τον ιδρώτα τους σ’ αυτήν ίσως και για χιλιετίες. Υπό αυτές τις συνθήκες, οι αγρότες έχουν αποκτήσει σαφή ατομικιστική αντίληψη και μόνο μέσω της προβολής των τεράστιων πλεονεκτημάτων που προκύπτουν σταδιακά από την κολεκτιβοποίηση της γης μπορούν να πειστούν και να ακολουθήσουν ως κοινωνική τάξη το δρόμο της συλλογικής εργασίας.

Όλες οι κοινωνικοποιημένες επιχειρήσεις, είτε είναι αγροτικές είτε βιομηχανικές, διευθύνονται με βάση μια αρχή που αποκαλούν αυτοδιαχείριση. Υπό ένα κεντρικό σχέδιο, καθορισμένο με βάση τις δυνατότητές τους, αλλά όχι με βάση την ιδιαίτερη ανάπτυξή τους, οι επιχειρήσεις ανταγωνίζονται μεταξύ τους εντός της εθνικής αγοράς όπως συμβαίνει με τις ιδιωτικές καπιταλιστικές επιχειρήσεις.

Σε γενικές γραμμές θα μπορούσε να ειπωθεί, ως μια γενική σκιαγράφηση, ότι η Γιουγκοσλαβία εφαρμόζει ένα ανταγωνιστικό καπιταλισμό με σοσιαλιστική διανομή των κερδών, δηλαδή, θεωρώντας κάθε επιχείρηση, όχι σαν ένα σύνολο από εργάτες αλλά σαν μια μονάδα, αυτή η επιχείρηση λειτουργεί περίπου όπως θα λειτουργούσε αντίστοιχα σε ένα καπιταλιστικό σύστημα, υπακούοντας στους νόμους της προσφοράς και της ζήτησης και υπεισερχόμενη σε μια άγρια διαμάχη για τις τιμές και την ποιότητα με τις άλλες επιχειρήσεις, εφαρμόζοντας αυτό που στην οικονομική επιστήμη αποκαλείται ελεύθερος ανταγωνισμός. Αλλά δεν πρέπει να ξεχνάμε πως τα κέρδη αυτής της επιχείρησης κατανέμονται όχι με δυσανάλογο τρόπο, όπως σε μια καπιταλιστική επιχείρηση, αλλά μεταξύ των υπαλλήλων και των εργατών σε μια μονάδα παραγωγής.

Το να κάνω ο ίδιος μια σαφή διάγνωση για αυτό το κοινωνικό μοντέλο, είναι πολύ παρακινδυνευμένο επειδή δεν έχω προσωπική γνώση για το αντίστοιχο μοντέλο που εφαρμόζεται στις ορθόδοξες κομμουνιστικές χώρες, όπως είναι αυτές του Συμφώνου της Βαρσοβίας στο οποίο η Γιουγκοσλαβία δεν συμμετέχει.

Πρέπει να σημειωθεί ότι το γιουγκοσλαβικό πείραμα χρειάζεται να εξεταστεί με κριτική ματιά, και από όλες τις πλευρές. Προς δική μας εκμετάλλευση, χρειάζεται να εξάγουμε δύο μεγάλα διδάγματα: πρώτον, τη μεγάλη δυναμική ενός λαού να παράγει τον πλούτο του και δεύτερον, την ευκολία με την οποία αυτός ο λαός χρησιμοποιεί προς όφελός του τα επιτεύγματα της τεχνικής προόδου. Θα ήταν αναγκαίο να εξετάσουμε μια σειρά από επιλογές που θα μπορούσε να κάνει η Κούβα σήμερα, όπως για παράδειγμα, τη μη υπαγωγή της σε κάποιο στρατιωτικό σύμφωνο, μιλώντας φυσικά με γνώμονα την κουβανέζικη οπτική για τη λατινοαμερικάνικη πραγματικότητα του 1959.

Τα κέρδη μιας συνεταιριστικής επιχείρησης διανέμονται προς διάφορες κατευθύνσεις: ένα μέρος πηγαίνει στην πληρωμή των έξτρα αμοιβών, επιδομάτων και πριμ προς τους εργάτες, ένα άλλο στην κοινωνική πρόνοια, ένα τρίτο στην αποπληρωμή των δανείων που έχει δώσει η κυβέρνηση για την ανάπτυξη της επιχείρησης και ένα ακόμα σε φόρους γενικά. Οι Γιουγκοσλάβοι εργάτες είναι επικαρπωτές της επιχείρησης στην οποία εργάζονται αλλά όχι ιδιοκτήτες της, αν και αναλαμβάνουν οι ίδιοι την πληρωμή των οφειλών της επιχείρησης προς το κράτος, ή την κοινωνία όπως λένε. Το σύστημα αυτό, που είναι δύσκολο να γίνει κατανοητό με τη μία, είναι καλά συντονισμένο και δίνει άψογα αποτελέσματα όσον αφορά την εξασφάλιση μικρών ανέσεων για τον λαό, όπως ποικιλία ρούχων, τροφίμων και απολαύσεων, αν και δεν δείχνει, κατά τη γνώμη μου, την απαραίτητη επιμονή στην επίτευξη του μείζονος στόχου της εκβιομηχάνισης, ο οποίος, σε μια φτωχή χώρα σαν τη Γιουγκοσλαβία θα επιτυγχανόταν μέσω μεγαλύτερων θυσιών εκ μέρους του λαού, στερώντας του όλες αυτές τις μικρές ανέσεις που ανέφερα.

Η Γιουγκοσλαβία, η μόνη κομμουνιστική χώρα που γνωρίζουμε, απολαμβάνει μεγάλη ελευθερία λόγου, μολονότι υπάρχει ένα μόνο κόμμα, το Κομμουνιστικό, και οι εφημερίδες, λογικά, ακολουθούν τις κατευθυντήριες γραμμές τις κυβέρνησης εντός συγκεκριμένων περιθωρίων συζήτησης και αντιπαράθεσης απόψεων. Ακόμα μεγαλύτερη ελευθερία υπάρχει στις τέχνες, όπου δίπλα σε θαυμάσια ρεαλιστικά έργα, στη ζωγραφική για παράδειγμα, υπάρχουν ολόκληρες αίθουσες με έργα αντιπροσώπων των πιο πρόσφατων σχολών σύγχρονης τέχνης, για τις οποίες όμως δεν μπορώ να εκφέρω γνώμη επειδή απλά, δεν τις καταλαβαίνω. Τα μηνύματα που προφανώς εκπέμπουν βρίσκονται έξω από την αντιληπτική μου ικανότητα.

Αυτή η ελευθερία λόγου φάνηκε όταν σε ένα φιλικό γεύμα, σε μία από τις δημοκρατίες που απαρτίζουν την ομοσπονδία, ρωτήθηκα τι γνώμη έχω για το γιουγκοσλαβικό σύστημα, για το οποίο μου είναι δύσκολο να εκφέρω γνώμη ακόμα και σήμερα, που έχω κατανοήσει λίγο περισσότερο το μηχανισμό του. Απάντησα ότι είναι απλώς πολύ ενδιαφέρον λόγω όλων αυτών που είδαμε εμείς, μια καπιταλιστική χώρα που βρίσκεται σε οικονομική ανάπτυξη και αγωνίζεται για την εθνική της απελευθέρωση, την εικόνα δηλαδή μιας κομμουνιστικής χώρας, με ένα κομμουνισμό που απομακρύνθηκε από τον ορθόδοξο όπως αυτός εκφράζεται στα κλασικά βιβλία και απέκτησε μια σειρά από δικά του εθνικά χαρακτηριστικά. Διατρέχει, είπα επίσης, κίνδυνο, επειδή ο ανταγωνισμός μεταξύ των επιχειρήσεων παραγωγής βασικών αγαθών θα μπορούσε πιθανά να φθείρει το σοσιαλιστικό πνεύμα. Αυτή ήταν η θέση που εξέφρασα εκείνη τη στιγμή εκθέτοντας παράλληλα ένα πρακτικό παράδειγμα από τους κινδύνους που θα μπορούσε να γεννήσει, κατά την γνώμη μου, το σύστημα, και για την οποία έλαβα τρεις διαφορετικές απαντήσεις. Ο διευθυντής μιας βιομηχανίας έδωσε τη δική του απάντηση, προφανώς από τη σκοπιά ενός επιχειρηματία, ο πρόεδρος των συνδικάτων εξέφρασε μια άλλη άποψη και ένας μέλος της κυβέρνησης μια τρίτη διαφορετική ιδέα. Επιπλέον, ακολούθησε μεταξύ τους έντονη συζήτηση στην οποία τα μέλη της κυβέρνησης και ο εκπρόσωπος των εργατών επιτέθηκαν στο διευθυντή της επιχείρησης. Με αφορμή αυτή την, μολονότι πολύ θεωρητική και δύσκολο να αναλυθεί, συζήτηση, είναι σημαντικό να πούμε ότι αποδυναμώνονται οι ισχυρισμοί του τύπου περί ολοκληρωτισμού των κομμουνιστικών χωρών. Μπορώ να επιβεβαιώσω, με την υπευθυνότητά μου ως επαναστάτης και την εμπειρία αυτών που είδα με τα ίδια μου τα μάτια, ότι στη Γιουγκοσλαβία υπάρχει ένα ευρύ φάσμα ελευθεριών, εντός βέβαια ενός συστήματος κυριαρχίας που επιβάλλει μια κοινωνική τάξη σε άλλες.

Ο στρατάρχης Τίτο μας εντυπωσίασε για διάφορους λόγους. Πρώτον, για την τεράστια απήχησή του στις λαϊκές μάζες, συγκρίσιμη μόνο με αυτή του Νάσερ στην Αίγυπτο και του δικού μας Φιντέλ. Δεύτερον, από την απλότητα ενός λαϊκού ηγέτη χωρίς αλαζονεία και με βαθύ αδελφικό πνεύμα. Τρίτον, από το γεγονός ότι είναι, μαζί με τους συμβούλους του και άλλα μέλη της κυβέρνησης, πολύ καλός γνώστης της κατάστασης στην Κούβα και των κινδύνων που διατρέχει η επανάστασή της. Πιστεύουμε πραγματικά ότι πρέπει να διευρύνουμε το εμπόριό μας με τη νεαρή Ομοσπονδιακή Δημοκρατία της Γιουγκοσλαβίας. Φυσικά όχι μόνο με αυτή, αλλά με όλες τις χώρες του κόσμου, ωστόσο, σχετικά με τη συγκεκριμένη χώρα που επισκεφτήκαμε, μπορούμε να συνάψουμε εμπορικές συμφωνίες πουλώντας τους τη ζάχαρή μας και άλλα χρήσιμα για αυτούς προϊόντα, όπως ορυκτά, χυμούς φρούτων, ίσως ακόμα και τον καπνό μας, παρόλο που η Γιουγκοσλαβία είναι και η ίδια βασικός παραγωγός καπνού. Μπορούμε να αγοράσουμε από αυτούς μερικά βιομηχανικά προϊόντα στα οποία εξειδικεύονται, όπως βάρκες όλων των μεγεθών και χρήσεων, γεννήτριες ELTS όλων των ειδών και ορισμένα αγροτικά και βιομηχανικά μηχανήματα.

Δεν είδαμε στη Γιουγκοσλαβία, όπως είδαμε στην Ιαπωνία, βιομηχανικούς κολοσσούς ούτε υπερσύγχρονες εφαρμογές της υψηλής τεχνολογίας, αλλά είδαμε απτά επιτεύγματα, όπως σημαντικά έργα στο βιομηχανικό τομέα ενώ στον κοινωνικό τομέα γίναμε μάρτυρες ενός λαού ευχαριστημένου με τους κυβερνώντες του και την πορεία που ακολουθεί, που έχει αναπτύξει σε πολύ μεγάλο βαθμό τις παραγωγικές του δυνάμεις και τις έχει θέσει στην υπηρεσία του και, κάτι που είναι επίσης σημαντικό, τρέφει τεράστια συμπάθεια στη χώρα μας. Συμπάθεια που γινόταν φανερή σε κάθε ευκαιρία, με το που κυκλοφορούσαμε στο δρόμο, με επευφημίες «Ζήτω η Κούβα», «Ζήτω ο Φιντέλ» και με εκδηλώσεις ιδιαίτερης αγαλλίασης και ενδιαφέροντος όπου μας υποδέχονταν και μας άκουγαν να περιγράφουμε τις εμπειρίες μας.

Στη Γιουγκοσλαβία, όπως και στην Κούβα, γεννήθηκε ένα νέο κοινωνικό σύστημα, ύστερα από ένα γιγαντιαίο ανταρτοπόλεμο ενάντια στην φοβερότερη, σκληρότερη και ταυτόχρονα καταστροφικότερη πολεμική μηχανή της εποχής. Σε αυτόν το μεγάλο αγώνα των πέντε χρόνων, η χώρα έχασε το ένα δέκατο του συνολικού πληθυσμού της που ήταν 16 εκατομμύρια, και απέκτησε ένα στρατό 800.000 ανδρών που, μέχρι και σήμερα, είναι πολύ ισχυρός. Τα πρώτα ψήγματα της λαϊκής κυβέρνησης της Γιουγκοσλαβίας εμφανίστηκαν στα βουνά της κατά τη διάρκεια του αντάρτικου και σε τέτοιες βάσεις διατηρείται αυτή μέχρι και σήμερα. Το παλιό, παρωχημένο σύστημα, καταστράφηκε με την εμβάθυνση της επανάστασης και ο λαός της έμαθε με την ισχύ των όπλων και τη δύναμη της ενότητάς του να παλεύει αποφασισμένος για τα ιδανικά του.

από λατινος 21/04/2010 3:24 μμ.


Προσέξτε πόσο φυσικά και απλά αναφέρει ο Ερνέστο Γκεβάρα μια άποψη του:

"Η Γιουγκοσλαβία, η μόνη κομμουνιστική χώρα που γνωρίζουμε, απολαμβάνει μεγάλη ελευθερία λόγου, μολονότι υπάρχει ένα μόνο κόμμα, το Κομμουνιστικό, και οι εφημερίδες, λογικά, ακολουθούν τις κατευθυντήριες γραμμές τις κυβέρνησης εντός συγκεκριμένων περιθωρίων συζήτησης και αντιπαράθεσης απόψεων."


Ο Ερνεστο Γκεβάρα , ένας επανάστατης όχι κουραμπιές, αναφέρει το πολύ απλό πως παραδόξως η Γιουγκοσλαβία είναι η ΜΟΝΗ κομμουνιστική χώρα που έχει μεγάλη ελευθερία λόγου !

Αυτό το τόσο απλό αν το πεις σήμερα σε ένα σταλινικό ή ένα ΚΚΕ θα σε πει αντιδραστικό φερέφωνο του γκεμπελς και τα λοιπα και τα λοιπα.

από π 21/04/2010 4 μμ.


Ο Τσε λέει: "Η Γιουγκοσλαβία, η μόνη κομμουνιστική χώρα που γνωρίζουμε...". Έχει γίνει μια μικρή αστοχία στη μετάφραση. Το νόημα της φράσης αυτής αποδίδεται καλύτερα ως εξής: "Η Γιουγκοσλαβία, η μόνη κομμουνιστική χώρα που έχουμε γνωρίσει..."

Κατά τ' άλλα, τα συμπεράσματα του "λατίνου" είναι σωστά.

από τσικαμπουμ 21/04/2010 4:10 μμ.


ο ΤΣΕ δεν εγινε μονιμος κατοικος γιουγκοσλαβιας?

από λατινος 21/04/2010 4:16 μμ.


Το 59 το γράφει η Κούβα δεν είχε γινει καν 'σοσιαλιστική τοτε και 'ψαχνιοντουσαν' τι θα κανουν.

οκ , λάθος στη μετάφραση αν και έχει και μια πτυχή ο λογος του Γκεβάρα να αναφέρει με λίγη 'εκπληξη' πως υπάρχει ελευθερία λόγου.


από πετρος 21/04/2010 5:55 μμ.


γιατί βγαίνουν από όσα είπατε 100% διαφορετικά συμπεράσματα από τις θέσεις του Τσε.

1) Για το θέμα της "σοσιαλιστικής"-"κομμουνιστικής" χώρας: όλοι σχεδόν χρησιμοποιούμε αυτούς τους όρους σχεδόν εναλλάξ, και αναλόγως του θέματος ή του προσώπου με το οποίο μιλάμε για αυτά. Ναι, δεν διευκολύνει τα πράγματα, όμως έτσι είναι. Ακόμα κι οι αντιρεβιζιονιστές, και μάλιστα εκείνη ακόμα την εποχή, για τις Ευρωπαϊκές χώρες της λαϊκής δημοκρατίας χρησιμοποιούσαν τον όρο "σοσιαλιστικές" παρότι δεν έφτασαν στον πλήρη σοσιαλιστικό μετασχηματισμό της οικονομίας τους (εξαιρουμένης της Αλβανίας, κι αυτής, όμως, όταν δολοφονούνταν ο Τσε, το 1967). Άλλωστε, δεν είχε ανοίξει τότε ξανά το ζήτημα για το ποια χώρα είναι "σοσιαλιστική" :το 1963 ξανάνοιξε, μετά από χρόνια σχετικής ηρεμίας μετά  το 1954, όταν και πραξικοπηματικά έκλεισε η σχετική συζήτηση για τη Γιουγκοσλαβία. Τέλος, ακόμα και αν το 1959  ο Τσε είχε ιδιαίτερες απόψεις, ισχύει ότι: "Eξάλλου όταν ταξιδεύω αντιπροσωπεύω την κυβέρνηση, και άρα είµαι πειθαρχηµένος και περιορίζοµαι να εκφράζω αυστηρά την επίσηµη άποψη: Διαφορετικά θα έπρεπε να χαρακτηρίζοµαι ο «τροτσκιστής» της κυβέρνησης - και αυτό είναι αδύνατο.".

2) Για το θέμα της "ελευθερίας λόγου" κλπ: ο Τσε καταδικάζει και την "πλήρη ασυδοσία" και τον "πουριτανισμό":" (…)O άνθρωπος είναι, από τη µια πλευρά, ένα ζώο όπως τα υπόλοιπα, έχει µια συγκεκριµένη φυσιολογία όπως όλα τα ζώα, και από την άλλη πλευρά, µπορεί να ξεπεράσει τέτοια όρια, καταφέρνοντας σε κάποιο βαθµό να υπερβεί τα ένστικτά του. Hακριβής µέθοδος για να το καταφέρει δεν έχει βρεθεί σε καµιά χώρα. Σε κάποιες περιπτώσεις έφτασαν στα άκρα που σήµερα ονοµάζουµε «σταλινικά», που ίσως όµως παράχθηκαν από την ηθική µιας στιγµής στην οποία ήταν αναγκαίο να υιοθετηθούνηθικά κριτήρια εξαιρετικά αυστηρά. Eίναι η ηθική που έχουν ακόµα και σήµερα οι Kινέζοι. Ενώ σε άλλες περιπτώσεις έφτασαν σε παραδείγµατα όπως αυτό της Πολωνίας, που εµένα µου φαίνονται πραγµατικά επικίνδυνο να συµβαίνουν σε µιασοσιαλιστική χώρα. Kαι όσο αφορά αυτό, πρέπει να ειπωθεί ότι σε πολλές σοσιαλιστικές χώρες τέτοια ζητήµατα αντιµετωπίζονται µε µια υπερβολική ελευθερία."

3) για το θέμα της αυτοδιαχείρισης, ο Τσε έλεγε τα ακριβώς αντίθετα. Ήταν πολέμιός της. Παραθέτω άλλο ένα απόσπασμα από το "Συζητήσεις στο υπουργείο βιομηχανίας" (1964), που νομίζω ότι λύνει πολλές παρεξηγήσεις που μπορεί να προκύψουν έτσι όπως θέσατε και τα  3 ζητήματα:

"Στη Mόσχα είχα µια συνάντηση µε όλους τους φοιτητές. Σε ένα συγκεκριµένο σηµείο έρχεται ένας και µου κάνει τρεις αυστηρές ερωτήσεις: ο νόµος της αξίας στο σοσιαλισµό, η λογιστική αυτονοµία [αυτοδιαχείριση] κ.λπ. Hταν ερωτήσεις στις οποίες έπρεπε να απαντήσω, γιατί επρόκειτο να δώσω µια γενική πληροφόρηση, αφορούσε πολύ τα τρέχοντα στην Kούβα, και άρα λίγο-πολύ

ήταν ένας διάλογος που γινόταν µε ερωτήσεις και απαντήσεις. Λοιπόν τους λέω: «Ωραία, αυτό είναι ένα πρόβληµα πολύ ειδικού τύπου που δεν µπορούµε να συζητήσουµε εδώ (ήταν αρκετοί σοβιετικοί σύντροφοι παρόντες), δεν µπορούµε να αντιµετωπίσουµε εδώ τα διάφορα προβλήµατα». Tους κάλεσα λοιπόν στην Πρεσβεία. Ωραία, πίστευα, ας δούµε τώρα τους οικονοµιστές. Aλλά µετά προσφέρθηκαν εθελοντικά να έρθουν και κάποιοι που µελετούσαν την αυτοµατοποίηση και στο τέλος αυτοί που παρουσιάστηκαν θα ήταν καµιά πενηνταριά.

Ηµουν έτοιµος να δώσω σκληρή µάχη ενάντια στο σύστηµα της λογιστικής αυτονοµίας [αυτοδιαχείρισης]. E λοιπόν, ποτέ δεν µου είχε τύχει να έχω ένα ακροατήριο αυτού του τύπου, πιο προσεχτικό και πιο ανήσυχο, που είχε καταλάβει τους συλλογισµούς µου τόσο γρήγορα. Kαι θέλετε να µάθετε γιατί; Γιατί αυτοί ζουν εκεί, και πολλά πράγµατα από αυτά που σας λέω εδώ σε θεωρητική µορφή και που εγώ δεν τα έχω ζήσει, αυτοί τα ξέρουν από πρώτο χέρι. Tα ξέρουν γιατί βρίσκονται µπροστά σε αυτά, όταν πάνε στο γιατρό, στο εστιατόριο, ή όταν πάνε να αγοράσουν κάτι στα µαγαζιά: κάθε µέρα συµβαίνουν πράγµατα απίστευτα στη Σοβιετική Ενωση.

Aυτή η ιστορία µιας υποστήριξης, για την οποία γίνεται λόγος, των µαζών προς το σύστηµα της αυτοδιαχείρισης, δεν στέκει.

Mε την αυτοδιαχείριση έχουµε µια αξιοποίηση του ανθρώπου για αυτό που αποδίδει - ένα πράγµα που ο καπιταλισµός ήδη κάνει τέλεια, τελειότατα, αλλά δεν υπάρχει καµία σύνδεση ανάµεσα στη µάζα και τον διευθυντή. Θέλω να πω ότι, αν έχουµε εδώ ελλείψεις και τις καταγράφουµε για να τις διορθώσουµε, αυτές οι ελλείψεις δεν εξαλείφονται µε τη µέθοδο του να

δώσουµε λίγο περισσότερη σηµασία σε εκείνο ή το άλλο.

 

O κόσµος οπωσδήποτε έθετε ερωτήσεις πολύ ενδιαφέρουσες, εκτός από έναν που έκανε µια παρέµβαση υπερασπιζόµενος τα σηµεία της παραδοσιακής άποψης. Ολοι παρενέβαιναν και έθεταν ερωτήσεις αληθινά ενδιαφέρουσες σε µια σειρά προβληµάτων, του τύπου που κι εδώ θέτουν και που εσείς λίγο-πολύ γνωρίζετε.

Kαι λοιπόν ήταν εκεί, ειδικά στη Σοβιετική Ενωση, που µπόρεσαν να πάρουν µια µεγαλύτερη σαφήνεια. Σηµαίνει αυτό ότι πρόκειται για ρεβιζιονισµό, µέχρι και τροτσκισµό, περνώντας από το µέσο; Ωραία, δεν ξέρω αν εδώ έχει αποµείνει κάποιος επιζών από την εποχή που ακόµα κι εµείς είχαµε αρχίσει να βάζουµε τέτοια προβλήµατα. Kαι έλεγαν: «είναι ρεβιζιονισµός»,

«πρέπει να ρωτήσουµε το Kόµµα», «γιατί έτσι δεν είναι σωστό». Σε εκείνο το σηµείο, όταν άρχισαν να τίθενται σαφώς τα προβλήµατα, η σύγκρουση έγινε βίαιη. H Bίβλος - δηλαδή το «Eγχειρίδιο»- γιατί δυστυχώς η Bίβλος εκεί δεν ήταν «Tο Kεφάλαιο», αλλά το «Eγχειρίδιο». Aπό κάποια σηµεία κι έπειτα άρχισαν να προσβάλλονται, ενώ λέγονταν ακόµα και

πράγµατα επικίνδυνα καπιταλιστικά: ήταν τότε που αναδύθηκε το ζήτηµα του ρεβιζιονισµού.

O τροτσκισµός, αντίθετα, αναδύεται από δύο πλευρές: µία (εκείνη που λιγότερο µε έλκει) έρχεται από την πλευρά των τροτσκιστών που λένε ότι υπάρχει µια σειρά πραγµάτων που ο Tρότσκι έχει ήδη πει. Eγώ πιστεύω µόνο ένα πράγµα, και είναι ότι πρέπει να έχουµε την επαρκή ικανότητα να αφανίσουµε όλες τις αντίθετες ιδέες σε ένα συγκεκριµένο θέµα, διαφορετικά να

αφήνουµε τις γνώµες να εκφράζονται. H άποψη σύµφωνα µε την οποία θα καταστρέφονταν δια της βίας δεν είναι µια άποψη που µας προσφέρει πλεονεκτήµατα. Aυτό είναι ένα πρόβληµα που πρέπει να αντιµετωπίζουµε συνέχεια. Δεν είναι δυνατόν να

καταστρέφουµε τις γνώµες µε τη βία, και ακριβώς αυτό σκοτώνει όλη την ανάπτυξη, την ελεύθερη ανάπτυξη της διανόησης.

Tώρα είναι αλήθεια ότι από τη σκέψη του Tρότσκι µπορούν να εξαχθούν πολλά πράγµατα. Eγώ πιστεύω ότι στα βασικά ζητήµατα στα οποία στηριζόταν, ο Tρότσκι έκανε λάθη. Πιστεύω ότι η κατοπινή συµπεριφορά του ήταν λανθασµένη και, στα τελευταία χρόνια, ακόµα και σκοτεινή. Πιστεύω επίσης ότι οι τροτσκιστές δεν έχουν προσφέρει τίποτα στο επαναστατικό

κίνηµα, σε καµιά χώρα. Και όπου έχουν κάνει κάτι περισσότερο, στο Περού, έχουν αποτύχει, γιατί οι µέθοδοί τους ήταν εσφαλµένες. Kαι αυτός ο σύντροφος, ο Hugo Blanco, προσωπικά ένας άνθρωπος διαθέσιµος µέχρι τη θυσία, ως υποστηριχτής

µιας σειράς εσφαλµένων ιδεών, βαδίζει αναγκαστικά στην αποτυχία."

 

Φίλε π. ελπίζω στο blog σου να ανεβάσεις και αυτό το κείμενο του Τσε. Δυστυχώς, δεν μπορεί να ανέβει εδώ-έφαγα άκυρο. Βρες το πάντως, στο διαδίκτυο, είναι μικρό (ούτε 20 σελίδες μαζί με την εισαγωγή, των εκδόσεων Α/Συνέχεια, εκδ.1997).

ok

από λατινος 21/04/2010 10:41 μμ.


δεν θα διαφωνησω. πιο μετά ο Τσε προς το τέλος είχε ασκήσει κριτική στη Γιουγκλοσλαβία για την αυτοδιαχείριση και είχε πει πως αυτό είναι καπιταλισμός (δεν είμαι σίγουρος αλλά μου φαίνεται).

Πάντως εδώ αναφέρεται στην ελευθερία του λόγου. Μετά από κάποια χρόνια θα μας πει πως μερικά ζητήματα αντιμετωπίζονται με υπερβολική ελευθερία ! Αυτό να το πω ως μικρή αντίφαση ; Θα μου πεις αυτό είναι παρονυχιδα μπροστά στη γνωστή ομιλία του Κάστρο περίπου το 59/60 που με πείσμα αναφέρει πως ΔΕΝ ΕΙΜΑΣΤΕ ΚΟΜΜΟΥΝΙΣΤΕΣ και το τι έλεγε 2 χρόνια αργότερα.

Μερικά που γνωρίζω για το πως μεταχειρίζονταν την τέχνη :

Στην Κίνα της περιόδου της Πολιτιστικής Επανάστασης απαγορεύανε τα εργα του Σαιξπηρ ως αντιδραστικά. Στην Κούβα κάποτε η ροκ θεωρούνταν υποπροϊον του αμερικανικου τροπου ζωής. Πλέον γίνονται κρατικά φεστιβάλ στη Κούβα με χιπ χοπ και ροκ,  κάτι που ήταν αδιανόητο πριν από κάποια χρόνια.
Στη γιουγκοσλαβία επίσης ήταν γνωστό πως η τέχνη ήταν εκτός περιορισμών και ψαλιδιών , αρκεί να δει ταινίες της Γιουγκοσλαβίας ή να δει της μουσικές σκηνές τη περίοδο των 80 για να καταλάβει πως δεν έχει αυτό το στοιχείο του κατηχητικού που έβλεπες αλλού. Αυτό το προσάπτω στα θετικά , τώρα άλλες πτυχές της γιουσκοσλαβίας είναι συζητήσιμες.

Επίσης να αναφέρω πως δε συζητάμε για τον Τρότσκι.

Το ότι ο Τσε αναζητούσε και 'το έψαχνε' φαίνεται και από το τι βιβλία διάβαζε μέχρι τη δολοφονία του. Από Στάλιν μέχρι Τρότσκι , αν και για να λέμε την αλήθεια για ένα άνθρωπο που είχε πάρει την απόφαση να κάνει επανάσταση στα πλεον απόμακρα μέρη και είχε τα κότσια να το κάνει θα περίμενα να είχε σε μεγάλο βαθμό λύσει μερικές θεωρητικές αναζητήσεις.

Να διευκρινήσω πως δεν θεωρώ μεγάλο θεωρητικό τον Τσε ούτε πρέπει κάποιος να παίρνει τοις μετρητοίς τα περί σοσιαλισμού του , αλλά το ίδιο συμβαίνει και για "το σοσιαλιστικό μετασχηματισμό της Αλβανίας" του Πέτρου.

Οι απόψεις του με το πέρασμα του χρόνου έτειναν είναι η αλήθεια προς κινεζικες/μαοικες αντιλήψεις.

Ο Τσε και οι ιδέες του ήταν προϊον συγκεκριμένων συνθηκών :

Η επανάσταση γινεται το 59 , 'αποσταλινοποιηση' , μια αντιαποικιοκρατική επανάσταση που δεν ξέρει τι πρόγραμμα έχει και καταλήγει 'σοσιαλιστική' που μετά το 66-67 τα 'μισοσπαει' με την ΕΣΣΔ κοιτάει προς την Κίνα και πάει λέγοντας.

Φίλε Πέτρο,

Στο βιβλίο από το οποίο παρεθέτεις αποσπάσματα ("Συνομιλίες στο Υπουργείο Βιομηχανίας", εκδόσεις Α/συνέχεια) είναι αναξιόπιστο σαν πηγή. Εμφανίστηκε στην Ιταλία το 1969, δυο χρόνια αφότου είχε πεθάνει ο Τσε, ενώ στην Κούβα δεν εκδόθηκε ποτέ. Οι εκδόσεις Α/συνέχεια αναφέρουν στην εισαγωγή του έργου τα εξής:

"Στην Kούβα αυτές οι καταγραφές εκδόθηκαν και σε τόµο (αλλά σε λίγα αντίτυπα και σε µετρηµένη έκδοση) µε την επιµέλεια του Orlando Borrego, El Che en la revolucion cubana, VI, Ed. Minazucar, La Habana, 1967. Mε το πέρασµα του χρόνου έγιναν πρακτικά δυσεύρετες, ενώ η Bibliografia cubana ούτε καν τις αναφέρει.

Mια πρώτη επιλογή αυτών των καταγραφών εµφανίστηκε στην Iταλία το ∆εκέµβριο του 1969, στο µηνιαίο Manifesto, µε τον τίτλο "Tο πλάνο και οι άνθρωποι"


Για την πρώτη έκδοση των συνομιλιών αυτών στην Κούβα δεν έχω καταφέρει να βρω ούτε την παραμικρή παραπομπή, πλην των ιταλικών πηγών που αναφέρονται δευτερογενώς σε αυτές. Όσο για το ότι η κουβανέζικη βιβλιογραφία δεν τις αναφέρει καν, σημαίνει ότι η γνησιότητά τους είναι τουλάχιστον αμφίβολη. Το συμπέρασμα που βγάζω εγώ είναι ότι οι μαοϊκοί σύντροφοι του Manifesto προσπάθησαν, αποδίδοντας στον Τσε πράγματα που ουδέποτε είπε, να τον παρουσιάσουν ως μαοϊκό.

Δεν θα μπορούσε ένας άνθρωπος όπως ο Τσε που ήταν γνωστός για τις ερωτικές του περιπτύξεις με πολλές γυναίκες και που έτρεφε ιδιαίτερη αγάπη για το ωραίο φύλο να κατακρίνει την "υπερβολική ηθική ελευθερία στις χώρες της ανατολικής Ευρώπης", για να σημειώσω μόνο μία από τις αναντιστοιχίες των υποτιθέμενων αυτών κειμένων με τα πραγματικά γεγονότα.

Σε μία από τις επόμενες δημοσιεύσεις στο blog θα ασχοληθώ με το εν λόγω βιβλίο.

από λατινος 21/04/2010 11:39 μμ.


Α δεν ξέρω 'π' , εγώ πάντως για δεδομένο το είχα πως είναι έργο του Τσε. Αν και θυμαμαι ναι πως η εισαγωγη της Α/συνεχεια ελεγε πως δεν είναι πολύ  γνωστό.

Πολύ καλά θα κάνεις να ασχοληθείς , προμηνύεται ενδιαφέρον  το blog σου.

από αναρχικος 22/04/2010 1:32 μμ.


η ημιμαθεια ειναι κακο πραγμα ποσο μαλλον η ιδεολογικη (μερικη) αναγνωση κοινωνικων φαινομενων της πραγματικοτητας.
Ο τσε που οντως δεν ηταν κουραμπιες και ιδεολογος των καφενειων λεει καποιες αληθειες.
Πρωτον-συγκριτικα και μονο συγκριτικα-η γιουγκοσλαβια ειχε καποια χαρακτηριστικα που δεν ειχε καμμια αλλα σοσιαλιστικη χωρα.Αρχικα ειχε ενα μιγμα κεντρικης διαχειρησης και αυτοδιαχειρησης(μαρκοβιτς).Κατα δευτερον ηταν πολυεθνικη ομοσπονδια χωρις ποτε να πειραξει μειονοτητες.Επισης αφηνε μια εξαιρετικα μεγαλη διεξοδο σε αλλες φωνες(της ιδιας κατευθυνσης).Τεταρτον δεν ηταν φερεφωνο της σοβιετικης ενωσης αντιθετως μεχρι το τελος στηριζε το αντιιμπεριαλιστικο κινημα των αδεσμευτων με 3εκαθαρη κομμουνιστικη προοπτικη.Ενα παραδειγμα απλο θα αναφερω οταν σκοτωθηκε ο πιο τρελος αγωνιστης του αναρχικου κινηματος(της ισπανιας) θαπατε ο τιτο κηρυξε πενθημερη πανεργατικη απεργια.
Γι αυτους τους λογους λυσσαξαν τα αφεντικα αμερικη γερμανια ντοπιοι λακεδες και εθνικιστες να τη διαλυσουν και τα καταφεραν γιατι ειτε μας αρεσει ειτε οχι η γιουγκοσλαβια ισως και να ταν προπλασμα αλλης κοινωνιας.

από πετρος 22/04/2010 3:36 μμ.


 Ο Ορλάντο Μπορέγκο ήταν αναπληρωτής υπουργός του Τσε, ευτυχώς ο άνθρωπος ζει ακόμα. Αν υπήρχε κίνητρο για παραποίηση εκ μέρους του, αυτό θα ήταν μόνο για να τον παρουσιάσει ως μη μαοϊκό. Αν και το κείμενο ναι μεν παρουσιάζει μια ευμενή στάση προς τις αντιρεβιζιονιστικές απόψεις, δεν βγαίνει από το κείμενο ότι είναι και 100% μαοϊκός ο Τσε. Τόσα κείμενά του δείχνουν ξεκάθαρα μια κλίση προς τα κει, οπότε δεν χρειαζόταν πείραγμα κανένα κείμενο, ούτε να κατασκευαστεί.. Οπότε τα περί παραχάραξης από ιταλούς μαοϊκούς (δεν ήξερα για την πολιτική προέλευση του Μανιφέστο), τα αφήνω κατά μέρους. Νομίζω όμως πως το «δεν έχω καταφέρει να βρω ούτε την παραμικρή παραπομπή», δεν στοιχειοθετείται και δημιουργεί μόνο εντυπώσεις . Δηλαδή, τι ακριβώς έκανες; Εγώ, π.χ. περιμένω απάντηση από την Εθνική Βιβλιοθήκη της Κούβας Χοσέ Μαρτί, μιας και μού’ βαλες ιδέες.

Τώρα, αυτά τα περί ερωτιάρη Τσε, τα λένε και για το Στάλιν και για το Μάο και για όλους. Οπότε ..αυτό κι αν είναι αναξιόπιστο.

Όσο για αυτά που είπες «λατίνε», τα ίδια συνέβαιναν από την εποχή της Κομμούνας. Πάντοτε έργα τέχνης, κτίρια κλπ ταυτισμένα με το όποιο παλιό καθεστώς «την πληρώναν».

Τέλος, για το φίλο αναρχικό: ο Τίτο δεν ήταν «φερέφωνο της Σοβιετικής Ένωσης», γιατί απλούστατα ήταν της Αμερικής. Μόνο να θυμηθεί κανείς τη στάση του στον πόλεμο της Κορέας, αρκεί. Ήταν βλέπεις η εποχή που συνυπέγραφε αμυντικά (έναντι τίνος;) σύμφωνα με τους…αντιιμπεριαλιστές «Έλληνες» μοναρχοφασίστες και «τούρκους» στρατοκράτες. Ήταν η εποχή που έβαζε ελάχιστα προοδευτική φορολόγηση στους κουλάκους, με αποτέλεσμα αυτοί να πρωτοστατούν (!)στη δημιουργία αγροτικών "συνεταιρισμών". Ενδεικτικά, για τη φορολόγηση του 1949 (Οκτώβρης): 5-7 εκτάρια, έπρεπε να παραδώσουν 450 κιλά σιτάρι, 7-11 εκτάρια, 850, 45 και πάνω το πολύ 1700. Μέχρι και ο στρατός του, σιτιζόταν στην κυριολεξία από τις ΗΠΑ (βλ. χορήγηση τροφίμων 12 εκ. $ για τη σίτιση του γιουγκοσλαβικού στρατού από τις ΗΠΑ το Δεκέμβρη του 1950). Όσο για δάνεια…. Μέτρα καμια 20αριά (μόνο την πρώτη 3ετία ρήξης με την Κομινφόρμ)..Μέχρι κι από το ΔΝΤ είχαν πάρει (3 εκ$ τον Οκτώβρη και 9εκ$ το Δεκέμβρη του 1949), ενώ δεν θα ήθελες να συγκρίνεις τους όρους εμπορίου με τη Δύση: ούτε αποικία να’ταν (αν θες, άνοιξε ξεχωριστή δημοσίευση, για να καταχωρίσω κάποια επιπλέον στοιχεία). Γι’ αυτό ως και το Ιταλικό νεοφασιστικό κόμμα MSI επέκρινε την ιταλική κυβέρνηση για τη δυσπραγία της στην αποκατάσταση των σχέσεων με τον Τίτο το 1951. Γι’ αυτό και τον θαύμαζαν στην κυριολεξία τα δυτικά ΜΜΕ (αν παραθέσω λίγα μόνο αποσπάσματα, θα κάνεις εμετό στην κυριολεξία). Γι’ αυτό και οι παρέες του ήταν οι Βρετανοί εργατικοί. Η Θεά Αγορά βασίλευε στην Γιουγκοσλαβία του Τίτο.

από πετρος 22/04/2010 3:45 μμ.


αυτή η φορολόγηση δεν ήταν "ελάχιστα προοδευτική", αλλά αντιστρόφως προοδευτική. 

s

από λατινος 22/04/2010 5:48 μμ.


τι σχέση έχει η κομμουνα με την απαγορευση του σαιξπηρ στην πολιτιστική επανάσταση ;
ο σαιξπηρ ήταν υπεύθυνος για την κατάσταση στην κίνα πριν το 49 ή πριν το 66 ;

Αφού είσαι καλός στα δάνεια και στις εμπορικές συναλλαγές γιατί δεν μας βάζεις και το ισοζύγια και τις εισαγωγαί-εξαγωγαί μεταξύ ΕΣΣΔ και Τρίτου Ραιχ μεταξύ 1939 και 1941 ; Γιατί το να δημιουργούνται εντυπώσεις είναι μου φαίνεται το πιο εύκολο.

Αλλά μάλλον εσύ έχεις μείνει ακόμα στο πισωπλατο χτύπημα που έλεγε ο Ζαχαριάδης.

1)Αναφορά στον Τρότσκι κάνει ο Τσε για να κατακεραυνώσει τον «πουριτανισμό», ότι δηλαδή κάποια πράγματα δεν πρέπει να συζητούνται γιατί είναι «ρεβιζιονισμός» ή «τροτσκισμός». Εσύ βέβαια θίχτηκες επειδή διάβασες άλλον έναν επαναστάτη να εκφράζει την απέχθειά του προς τον Τρότσκι, εγώ όμως το έβαλα για άλλο λόγο. Τι να σου κάνω..

2)Συνειδητά δεν έγραψα «σοσιαλιστική χώρα», αλλά για σοσιαλιστικό μετασχηματισμό της οικονομίας τους, γιατί ήξερα ότι κάποιοι διαφωνούν και δεν ήθελα να πάει προς τα κει η συζήτηση. Εσύ, βέβαια, το παραποίησες και διάβασες ό,τι ήθελες. Όμως, εσύ δεν είσαι σε θέση να παραδεχτείς ούτε το «ορατό» ζήτημα: το αν υπήρξε σοσιαλιστικός μετασχηματισμός της οικονομίας και σε ποιο βαθμό.

3)Επαναλαμβάνω ότι πάντοτε στις επαναστάσεις, πολλά πράγματα που θεωρούνται ότι αντιπροσωπεύουν το παλιό καθεστώς ή κόσμο, δέχονται κριτική. Εν προκειμένω, αν και για το Σαίξπηρ δεν έχω συγκεκριμένα στοιχεία, αυτό που ξέρω είναι ότι εμπλεκόταν και η παράμετρος της ανεξαρτήτως κριτηρίων μαζικής εισόδου επί ρεβιζιονισμού στην ΕΣΣΔ όλης της αστικής-δυτικής τέχνης, οπότε μπορεί διάφορα πράγματα να την πληρώσαν και λόγω αυτού του γεγονότος. Τέλος, το ότι η ροκ κλπ  τότε κατηγορούταν ενώ τώρα όχι, δεν είναι κάτι το μεμπτό, απλώς απόδειξη ότι πολλά πράγματα αλλάζουν με την πάροδο του χρόνου. Όμως και αναλόγως της θεματολογίας αλλάζει και η στάση της αριστεράς. Ακόμα και στην Ελλάδα, τα χασικλίδικα ρεμπέτικα, προφανώς και δεν τα υιοθετούσε η Αριστερά εκείνη την εποχή (ωραία διέξοδος στα τότε κοινωνικά προβλήματα τα ναρκωτικά..), όμως εκείνα που μιλούσαν για την εργατιά, τηνπροσφυγιά κλπ τα αγκάλιασε.

4)Δεν κατηγόρησα την ύπαρξη αυτή καθ’ αυτή εμπορικών συναλλαγών (πάλι διάβασες ό,τι ήθελες), αλλά τους όρους εμπορίου και τα είδη που ανταλλάσσονταν και καθιστούσαν τη Γιουγκοσλαβία εξαρτώμενη χώρα. Εσύ όμως είσαι αυτός που εδώ και χρόνια έπρεπε να’χες φέρει  αποδείξεις για κάτι σφαίρες Geko (ξέρεις εσύ «Ένας αριστερός Λιακόπουλος, πηγή μπλα μπλα μπλα»).

5)Ατυχώς για σένα, η ίδια η Βαλκανική Επιτροπή του (δυτικοκρατούμενου τότε) ΟΗΕ έχει παραδεχτεί τη χρήση γιουγκοσλαβικού εδάφους από μοναρχοφασιστικές δυνάμεις το καλοκαίρι του 1949. Ουπς, είπα μοναρχοφασιστικές: ξέχασα,δεν τους θεωρείς μοναρχοφασίστες. Συγγνώμη..

ΥΓ. Ε όχι και να κατηγορείς τους άλλους για δημιουργία εντυπώσεων και "άσχετα πράγματα".

π

από λατινος 23/04/2010 5:41 μμ.


Πέτρο από εκτός θέματος σχίζεις.Ένα απλό ερώτημα έθεσα , δηλαδή τι έφταιγε ο Σαιξπηρ και άρχισες να μου λες ασυναρτησίες για τα χασικλιδικα και την αριστερά. Αν είδες πάντως ο Τσε αναφέρεται και σε σταλινικές ακρότητες, πολύ πιθανόν να αναφέρεται σε αυτό ακριβώς. Εφόσον είναι αυθεντικό το κείμενο. Μετά συνεχίζεις να λες για getko και άλλα άσχετα , τι είναι αυτά ; και τι με ενδιαφέρουν ; Καλός ο σοσιαλισμός στην Αλβανία αλλά ξέρω και καλύτερα ανέκδοτα.

Προσθέστε περισσότερες πληροφορίες

To μέγιστο μέγεθος των αρχείων είναι 16ΜΒ. Επιτρέπονται όλες οι γνωστές καταλήξεις αρχείων εικόνας,ήχου, βίντεο. ΠΡΟΣΟΧΗ! Για να υπάρχει η δυνατότα embed ενός video πρέπει να είναι της μορφής mp4 ή ogg.

Νέο! Επιλέξτε ποιά εικόνα θα απεικονίζεται στην αρχή του σχόλιου.

Creative Commons License

Όλα τα περιεχόμενα αυτού του δικτυακού τόπου είναι ελεύθερα προς αντιγραφή, διανομή, προβολή και μεταποίηση, αρκεί να συνεχίσουν να διατίθενται, αυτά και τα παράγωγα έργα που πιθανώς προκύψουν, εξίσου ελεύθερα, υπό τους όρους της άδειας χρήσης Creative Commons Attribution-ShareAlike 4.0 International License