Ο ανταρτοπόλεμος στα βουνά της Σάμου, στον Κέρκη (1949) και τον Καρβούνη (1947)

η τελευταία μάχη στον Κερκη και μια μαχη του 47 στον Καρβούνη...

Πηγή : Αρχείο Τάκη Ψαράκη, εκδόσεις Καστανιώτη

Η μάχη του Κέρκη

Στις 21 Ιούλη του 1949, ο ΔΣΕ Σάμου καλείται να δώσει την τελευταία ηρωική μάχη του με τις δυνάμεις του μοναρχοφασισμού. Οι αντάρτες χωρίς πυρομαχικά, ιματισμό και εφόδια, κομματιασμένοι σε μικρές ομάδες για να βρίσκουν ευκολότερα τροφή, καλούνται για μια ακόμα φορά στην γραμμή του ιερού τους καθήκοντος. Οι αετοί του Καρβούνη που έδωσαν παράδειγμα σε όλο το νησί συγκεντρώνονται για να αναμετρηθούν σε μια μάχη άνιση και σκληρή με μόνους συμπαραστάτες το τουφέκι, τα ιδανικά και τον θάνατο που τους περιμένει, φίλος πια, για να τους συνοδεύσει μαζί με τους άλλους ιερούς νεκρούς της ελληνικής ιστορίας. Οι αντάρτες του ΔΣΕ Σάμου όλα αυτά τα γνωρίζουν και όμως πολεμούν ενωμένοι.

Μερικές ημέρες πριν στο νησί, μικρές ομάδες του ΔΣΕ αφόπλισαν για μια ακόμα φορά υπέρτερες δυνάμεις του στρατού και των ΜΑΥ. Έτσι, ήδη από την 20η Ιούλη, στο νησί έχουν καταφθάσει ο Βαν Φλιτ και ο στρατάρχης Παπάγος για να εποπτεύσουν οι ίδιοι την επιχείρηση στην Κέρκη. Ο λόγος έιναι απλός: Η αντίσταση του ΔΣΕ στο νησί τρομάζει και προβληματίζει την κυβέρνηση.

Τις προηγούμενες ημέρες, προπαρασκευαστικές επιχειρήσεις του ΕΣ έχουν αδειάσει τα χωριά του νησιού με τον πιο βίαιο τρόπο. Ο λαός σαν κοπάδι συγκεντρώνεται στην πρωτεύουσα. Η επιχείρηση ΚΕΡΚΗ είναι πια έτοιμη να ξεκινήσει.

Ξημερώνει η 21η Ιούλη και ο ζεστός, καλοκαιρινός αέρας, είναι το μόνο πράγμα που ακούγεται στην περιοχή του Κέρκη. Η σιωπή προμηνύει τον θάνατο. Το βουνό του Κέρκη έχει καταληφθεί από τους περίπου 7.000 στρατιώτες, χωροφύλακες και επιστρατευμένους πολίτες, που κυριολεκτικά "χτενίζουν" τον Κέρκη από ψηλά, μέχρι τη θάλασσα, όπου βρίσκονται και τρία αντιτορπιλικά, τα οποία συμμετέχουν στην επιχείρηση με τα κανόνια τους. Στρατός, αεροπορία και πυροβολικό χτυπούν λυσσαλέα τους αντάρτες. Ο ΔΣΕ διαθέτει λιγότερους από 400 μαχητές και όμως κρατάει για αρκετές ώρες την θέση Γκινάκι στην Κέρκη, ανάμεσα στο Καλαμπάχτασι και τους Δρακαίους. Η στρατιωτική κινητοποίηση όμως έχει διαστάσεις μαμούθ.

Το μεσημέρι, το κλιμάκιο του αρχηγείου του ΔΣ Σάμου, είναι καθηλωμένο ακόμα από τα πυρά στη θέση Γκινάκι. Η αγωνία είναι μεγάλη για τους αντάρτες που περιμένουν να βραδιάσει, για να μπορέσουν να φτάσουν στη θάλασσα και να επιχειρήσουν να διαφύγουν.

Η ώρα είναι έξι το απόγευμα, όταν ακούγονται ξανά πυρά. Οι αντάρτες, ολιγάριθμοι και με φτωχικό οπλισμό, υπερασπίζονται με πάθος τα ιδανικά τους, μέχρι και την τελευταία σφαίρα, μέχρι και την τελευταία ρανίδα του αίματός τους, απέναντι στον γερά εξοπλισμένο στρατό της αντίδρασης. Μετά από μια κόλαση πυρός έρχεται το βράδυ και όσοι αντάρτες καταφέρνουν να επιζήσουν από την καταστροφή, διαφεύγουν από τον κλοιό. Ο φασισμός έχει κερδίσει στον Κέρκη όμως όχι ολοκληρωτικά μικρές ομάδες του ΔΣΕ έχουν διαφύγει και σκορπιστεί σε όλο το νησί. Θα συνεχίσουν να μάχονται μέχρι τον Οκτώβρη του 1949. "Ο Γράμμος είχε πέσει κι εμείς πολεμούσαμε" λέει με πάθος ένας Σαμιώτης μαχητής ...


Το τέλος του ηρωικού Γιάννη Μαλαγάρη

Οταν έγινε η μεγάλη μάχη του Κέρκη στις 21 Ιούλη 1949 και κινδύνεψε να πιαστεί αιχμάλωτος ο στρατιωτικός αρχηγός του ΔΣΕ Σάμου Γιάννης Μαλαγάρης, απόφοιτος της Σχολής Ευελπίδων αυτοκτόνησε μαζί με τον Γρυδάκη κι άλλους συντρόφους του. Κατά την τελευταία  συνάντηση του επιτελείου τον Ιούνη του 1949, είχε πει επί λέξει τα εξής στους συντρόφους του: "Εγώ είμαι αξιωματικός καριέρας και γνωρίζω τους εξευτελισμούς που θα πάθω όταν με συλλάβουν. Γι' αυτό θα πολεμήσω μέχρι τέλους και η τελευταία σφαίρα θα 'ναι για μένα". Κι αυτό έκανε. Με την τελευταία σφαίρα του περίστροφού του αυτοκτόνησε. Η μάνα του, που ήταν κρατούμενη στο χωριό Πύργος, όταν έμαθε για το θάνατό του, έγραψε μέσα από τα κρατητήρια τους παρακάτω στίχους: "Γιάννη λεβεντογιέ μου, αλήθεια σε σκοτώσανε, ή ψέματα, για πες μου; Πριν χρόνια φόρεσες του γάμου το στεφάνι, μα ο αγώνας θέλησε έν' άλλο να σου βάνει. Στεφάνι δόξας άφθαρτο στ' ωραίο μέτωπό σου, χιόνια και κρύα και βροχές στο νεκροκρέβατό σου".


Οι τελευταίοι αντάρτες του Καρβούνη


Στις 18 Οκτώβρη 1949 και ύστερα από προδοσία ντόπιων τροφοδοτών πιάνονται ο πολιτικός επίτροπος Γιάννης Σαλλάς με τον γιατρό Γιώργο Σαράντου, από την Ικαρία. Ήταν και οι τελευταίοι εναπομείναντες μαχητές του ΔΣΕ στην περιοχή του Κέρκη. Δεν τα κατάφεραν να φύγουν για το νησί τους. Τους ανέβασαν στο χωριό Καλλιθέα οι στρατιώτες του δηλωσία Ησαϊα. Στο σήμα που έδωσε ο λόχος ότι συνελήφθη ο Σαλλάς και ο Σαράντου, η απάντηση από τη διοίκηση ήταν: "Μεταφέρατε τα πτώματα στην πρωτεύουσα". Η διαταγή εκτελέστηκε. Την ίδια μέρα ενώ μετέφεραν τους Σαλλά - Σαράντου από την Καλλιθέα στο Μαραθόκαμπο, τους έστησαν στην τοποθεσία "Κόκκινα χώματα" και τους εκτέλεσαν. Τα άψυχα σώματά τους μεταφέρθηκαν για να εκτεθούν στην πρωτεύουσα όπως ακριβώς διέταξε η στρατιωτική διοίκηση.



Ο ήρωας στρατιωτικός αρχηγός του ΔΣΕ Σάμου Γιάννης Μαλαγάρης

if (window['tickAboveFold']) {window['tickAboveFold'](document.getElementById("latency-6688697328555791231")); }

Η μάχη του ΔΣΕ στον Καρβούνη Σάμου


Βρισκόμαστε στο έτος 1947. Ο εμφύλιος έχει φουντώσει σε όλα σχεδόν τα μέρη της ελληνικής επικράτειας. Σε πολλά νησιά η κατάσταση είναι απελπιστική για τις δυνάμεις του φασισμού και της Φρειδερίκης. Στην Λέσβο οι αναφορές είναι πολλές για κινήσεις των ανταρτών, στην Εύβοια ο Ανάποδος έχει ήδη γίνει θρύλος, υπάρχει όμως και ένα νησί από το οποίο οι αναφορές είναι κυριολεκτικά απίστευτες. Η Σάμος.


Τα χτυπήματα του ΔΣΕ στο νησί συγκεντρώνονται στο βουνό Καρβούνης και στις ορεινές περιοχές. Πρώτα διενεργούνται προσεκτικά καλά σχεδιασμένα χτυπήματα σε ορεινούς δρόμους και χωριά. Αργότερα οι επιχειρήσεις θα γενικευτούν. Οι 2000 και πάνω άνδρες του στρατού, της χωροφυλακής και των ΜΑΥ είναι ανίκανοι να ρυθμίσουν την κατάσταση. Σύντομα σφοδρές μάχες στο χωριό Κέρκη θα θέσουν το χωριό κάτω από τον έλεγχο του ΔΣΕ. Ακολουθούν και άλλα χωριά του Καρβούνη. Οι κυβερνητικές αρχές ξεκινούν μια τεράστια επιχείρηση στο ορεινό τμήμα του νησιού. Σκοπός τους είναι να παγιδεύσουν και να καταστρέψουν τον ΔΣΕ στα στενά πέρασμα του όρους Καρβούνη. Δύο τάγματα στρατού και χωροφυλακής ενεδρεύουν στα περάσματα και πολλές και ισχυρές δυνάμεις των ΜΑΥ και ΜΑΔ. Οι κυβερνητικές δυνάμεις αγγίζουν τους 1500! Η εντολή από τα κεντρικά είναι λακωνική "Να μην ζήσει κανείς"

Στο όρος Καρβούνη, πάνω στο χωριό Γκιναίοι, βρίσκονται περίπου 720 μαχητές του ΔΣΕ. Η πληροφορία ότι θα γίνουν σφοδρές επιχειρήσεις τους βάζει σε εγρήγορση και επαναστατικό ενθουσιασμό. Ιδιαίτερα, τους Μεσανατολίτες που αποτελούν τη μεγάλη δύναμη του αντάρτικου κινήματος και των ΕΛΑΣιτών. Οργανώνουν και θωρακίζουν έδαφος και ταμπούρια. Παίρνουν θέσεις τα τρία οπλοπολυβόλα, δύο μπρέντες ιταλικές και ένα μπρεν με πολλά φυσίγγια, καθώς και 4 στεν στα πιο επίκαιρα σημεία που θα μπορούσε να περάσει ο εχθρός. Ελεύθεροι σκοπευτές θα ελέγχουν τη βόρεια πλευρά από Μαρμαράκια ως το τελευταίο άκρο των άνω Γκιναίων. Ναρκοθετήσεις δεν γίνονται ένεκα του κακού εδάφους θα στηθούν όμως αρκετές παγίδες κατά προσωπικού. Οι ανιχνευτές του ΔΣΕ πιάνουν τα πιο οχυρά περάσματα, ταμπουρώνονται με μαεστρία εκεί που κανείς δεν θα το περιμένει. Όλοι είναι επί ποδός πολέμου.

Το βράδυ τα περισσότερα πόστα είναι έτοιμα. Στους μαχητές μοιράζεται ελαφρύ συσσίτιο από πίτες και τυρί. Στις θέσεις των ανταρτών φθάνουν ο πολιτικός επίτροπος Σάλας και ο Μαλαγάρης, επικεφαλής του ΔΣΕ Σάμου. Γίνεται κουβέντα για την αυριανή σύγκρουση, το ηθικό είναι υψηλό. "Η ζωή και η τύχη του ΔΣΕ στην Σάμο εξαρτάται από αυτήν εδώ την μάχη" θα πει ο Μαλαγάρης μαζί με τις τελευταίες οδηγίες. Η διοίκηση του ΔΣΕ στα Μαρμαρέικα θα κρατήσει επαφή με τα μαχόμενα τμήματα σε όλη την διάρκεια της μάχης.


Η μάχη

Ξημέρωμα στις 29 Αυγούστου του 1947. Μια μικρή ομάδα αντάρτες πάνε να πάρουν θέση στο παρατηρητήριο. Ο στρατός βάλει στις θέσεις τους.  Η μάχη αρχίζει. Το κενό που  χώριζε τα δύο στρατόπεδα δεν ήταν παραπάνω από 150 και 100 μέτρα. Η μάχη ανάβει γρήγορα, πάνω από 1.500 ένοπλοι κυβερνητικοί χτυπούν με λύσσα τις θέσεις του ΔΣΕ, οι σφαίρες πέφτουν βροχή. Οι λάμψεις των εκπυρσοκροτήσεων μέσα στο γλυκοχάραμα γίνονται πρωτόφαντο φαντασμαγορικό θέαμα. Χιλιάδες σφαίρες τροχιοδεικτικές διαγράφουν φωτεινές καμπύλες στον αέρα πάνω από τα κεφάλια των μαχητών. Οσοι "παλικαράδες" κυβερνητικοί προσπάθησαν να συρθούν πιο κοντά στις θέσεις των ανταρτών καθηλώθηκαν από τα εύστοχα πυρά των ανταρτών ή έμειναν στον τόπο. Πέφτουν όλμοι του στρατού αλλά ο ΔΣΕ έχει φανερά το πλεονέκτημα των θέσεων. Τα πολεμικά μέσα που χρησιμοποιούν οι κυβερνητικοί δεν μπορούν να ανατρέψουν τις θέσεις των ανταρτών. Καμιά όρεξη για επίθεση δεν εκδηλώνεται. Αργότερα οι κυβερνητικοί φέρνουν και δύο αντιαρματικά "Πιατ", που και αυτά απέτυχαν να προκαλέσουν κάποια ρήγματα στις θέσεις του ΔΣΕ. Ο αυγουστιάτικος ήλιος κατάκορφα ζεματάει. Η καθυστέρηση των κυβερνητικών για επίθεση και η πείνα που άρχισε να ενοχλεί τα στομάχια των ανταρτών είναι ακόμα ένας επιβαρυντικός παράγοντας. Ο ΔΣΕ υπολογίζει στα λάφυρα για τον ανεφοδιασμό και η ερώτηση ανεβαίνει στο στόμα των μαχητών: "Πότε θα γίνει η έφοδος".


Και ξαφνικά, σαν ένας άνθρωπος, όλοι μαζί γύρω στα 50 ντουφέκια, τα δύο οπλοπολυβόλα και τα τέσσερα στενς ορμούν καταπάνω στους κυβερνητικούς. Ήταν ιδιαίτερα αποφασιστική η έφοδος εκείνη τη στιγμή. Οταν πηδούσαν έξω απ' τις θέσεις τους οι μαχητές σαν τίγρεις με απανωτές μπαταριές και μέσα στους πρώτους η ομάδα Μαλαγάρη, Σαλά, Σοφούλη. Ο Νικόλας Σεβαστός με την παλιά μπρέντα του, ο Βαγιανός  Σταύρος, ο Μαλαγάρης με το πιστόλι, ο Σαλάς με μια χειροβομβίδα στο χέρι κι όσοι μαχητές πέρασαν στην επίθεση, σαρώνουν κυριολεκτικά με τις μπρέντες τους τις θέσεις των κυβερνητικών. Η ένταση και η ορμή τους είναι ανυπέρβλητη.

Οι ΜΑΥδες, πανικόβλητοι, φεύγουν προς τα πίσω και παρασύρουν με τη φυγή τους και τους άλλους πίσω στις άλλες γραμμές. Κι ενώ συμβαίνουν όλα αυτά, σ' αυτήν την τιτάνια τρεχάλα, μια ριπή οπλοπολυβόλου βρίσκει τον Μαλαγάρη στην ωμοπλάτη, απ' το πιο επικίνδυνο οχυρό, μέσα στο οποίο σκοτώθηκε την ίδια ώρα και ο φονιάς του Μαλαγάρη. Ο Μαλαγάρης λαβώθηκε βαριά, σε ώρα που η μάχη είχε κιόλας κριθεί. Ενώ το κενό που θ' άφηνε, από την άποψη της στρατιωτικής εμπειρίας, ήταν μεγάλο. Η λύπη είναι πολύ μεγάλη αλλά η ορμητικότητα δεν καταλαγιάζει. Το χτύπημα αυτό λες και έχει κάνει του αντάρτες όλο και πιο αποφασιστικούς. Ευτυχώς οι αποχωρούντες κυβερνητικοί δεν σκέφτηκαν να βάλουν φωτιά στα φύλλα, τα πουρνάρια και τη φτέρη που θα τους κάλυπτε. Πολλοί αντάρτες του ΔΣΕ έχοντας εξαντλήσει τα πυρομαχικά τους αρπάζουν τα όπλα των νεκρών χωροφυλάκων ή ακόμα και πέτρες. Οι κυβερνητικοί έφευγαν τρομοκρατημένοι σαν τρομοκράτες στον άοπλο λαό. Και μόνο ο ξηρός κρότος της καραμπίνας πίσω του έφτανε για να πετάξουν το όπλο τους και τις σφαίρες. Η νίκη ήταν ολοκληρωτική.

Τα αποτελέσματα της μάχης που ακόμη μνημονεύεται στο νησί, αφορούν όπως τότε τα εκτίμησε η διοίκηση του ΔΣΕ τρεις τομείς: Πρώτον, η νίκη αυτή έδωσε μεγάλο κύρος στο ΔΣΕ τόσο στο νησί όσο και γενικότερα. Δεύτερον, πολλοί από τους ΜΑΥ δεν ξαναπήραν όπλα. Τρίτον, έδωσε θάρρος, κουράγιο κι ενθουσιασμό στο λαό και τη νεολαία που απ' την επόμενη μέρα κιόλας της νίκης άρχισε την ομαδική έξοδο προς το βουνό και την ελευθερία. "Ζήλεψαν την παλικαριά μας κι ήθελαν να τη μοιραστούν μαζί μας, με τα δικά τους φτερά" λέει ένας παλιός μαχητής του νησιού...

από ααα 16/07/2011 2:44 μμ.


Το όνομα του συντρόφου του Γιάννη Σαλά είναι Σαράντος Καρούτσος, γιατρός από το Χριστό Ραχών Ικαρίας.

Προσθέστε περισσότερες πληροφορίες

To μέγιστο μέγεθος των αρχείων είναι 16ΜΒ. Επιτρέπονται όλες οι γνωστές καταλήξεις αρχείων εικόνας,ήχου, βίντεο. ΠΡΟΣΟΧΗ! Για να υπάρχει η δυνατότα embed ενός video πρέπει να είναι της μορφής mp4 ή ogg.

Νέο! Επιλέξτε ποιά εικόνα θα απεικονίζεται στην αρχή του σχόλιου

Creative Commons License

Όλα τα περιεχόμενα αυτού του δικτυακού τόπου είναι ελεύθερα προς αντιγραφή, διανομή, προβολή και μεταποίηση, αρκεί να συνεχίσουν να διατίθενται, αυτά και τα παράγωγα έργα που πιθανώς προκύψουν, εξίσου ελεύθερα, υπό τους όρους της άδειας χρήσης Creative Commons Attribution-ShareAlike 4.0 International License