Η υπνώττουσα Ευρώπη και ο Μαγεμένος Αυλός του Χάμελιν

Ο καπιταλισμός, ως σύστημα κοσμο-ιστορικών διαστάσεων, σε περιόδους βαθιών δομικών κρίσεων, προκειμένου να συνεχίσει να υφίσταται, καταφεύγει σε ένα είδος shut down και restart, κάτι που συνήθως μεταφράζεται σε βία, συγκρούσεις και πολέμους.

 « Και πετάχτηκαν έξω από πόρτες, παράθυρα και λούκια της βροχής, ποντίκια κάθε μεγέθους, ακολουθώντας όλα μαζί το τραγούδι του αυλητή.» - Ο Αυλητής του Χάμελιν

 

Τα γεγονότα στην Ουκρανία δείχνουν με τον πιο εμφανή τρόπο τον εθνικιστικό παροξυσμό που βιώνει σήμερα η Ευρώπη. Ταυτόχρονα, αποδεικνύεται ότι η ιδέα πως οι εντάσεις ή ακόμη χειρότερα οι συρράξεις μεταξύ κρατών στην Ευρώπη ανήκουν στο παρελθόν, αποτελεί μια προκατάληψη. Η ιστορία προχωρά με τρόπους απρόβλεπτους που ξεπερνούν την αντίληψη ή ακόμη και την φαντασία των μεμονωμένων υποκειμένων. Ποιος θα φανταζόταν ότι  θα βρισκόμασταν κοντά σε μια ρωσική επέμβαση στην Ουκρανία ή ακόμα και σε μια σύγκρουση Δύσης-Ρωσίας;

Αυτό που είναι σίγουρο πάντως είναι ότι η Ρωσία του Πούτιν θέλει να «απλωθεί» και να πετύχει μια όσο το δυνατόν μεγαλύτερη αποκατάσταση της επιρροής που απώλεσε μετά την διάλυση της Σοβιετικής Ένωσης. Μέχρι στιγμής η Δύση έχει πιαστεί στον ύπνο και η επικράτηση της Ρωσίας τόσο σε διπλωματικό επίπεδο όσο κυρίως στον τομέα των μυστικών υπηρεσιών, είναι αδιαμφισβήτητη. Αν λοιπόν υπάρχει κάποιος δυτικός δάκτυλος που παρενέβη ή υποδαύλισε την κρίση στην Ουκρανία, δεν τα κατάφερε και πολύ καλά. Η με συνοπτικές διαδικασίες προσάρτηση της Κριμαίας αλλά και η ταυτόχρονη κατάληψη εκατοντάδων κυβερνητικών κτιρίων από μασκοφόρους πατριώτες στην ανατολική Ουκρανία το αποδεικνύουν. Ταυτόχρονα, οι φρικτές σκηνές των νεκρών του εμπρησμού στην Οδησσό και οι εθνικιστικές κραυγές της ουκρανικής ακροδεξιάς, έβαλαν στη λήθη τους εκατό νεκρούς στα οδοφράγματα του Κιέβου τον περασμένο Φλεβάρη.

Ένα πάντως είναι σίγουρο: με όλη αυτή την αναταραχή,  η υπόθεση της πολιτικής χειραφέτησης και της κοινωνικής απελευθέρωσης  πάει περίπατο.  Αντί λοιπόν οι άνθρωποι στις  εν λόγω περιοχές να συμμαχούν ενάντια σε κάθε λογής εξουσιαστές – είτε αυτοί είναι ουκρανοί εθνικιστές, είτε η κυβέρνηση Γιαννούκοβιτς, είτε Ρωσία ή Δύση – καλούνται να διαλέξουν πλευρά και μάλιστα με κριτήριο κυρίως εθνικιστικό. Αλλά αυτό επεκτείνεται και στην Δυτική  Ευρώπη όπου οι συμπαθούντες –  αν όχι οι φανεροί υποστηρικτές –  του Πούτιν δεν είναι λίγοι, ούτε αμελητέας πολιτικής επιρροής: από τον Νάιτζελ Φάρατζ του βρετανικού αντιευρωπαϊκού κόμματος UKIP, ως το Εθνικό Μέτωπο της Μαρί Λεπέν στη Γαλλία και το Κόμμα για την Ελευθερία του εθνικιστή Βίλντερς στην Ολλανδία, χωρίς να αναφέρουμε και τα πολλά αντίστοιχα «δείγματα» σε άλλες μικρότερες ευρωπαϊκές χώρες. Όλοι αυτοί αναγνωρίζουν το δίκαιο της ρωσικής επέμβασης αφού εδράζεται στην ιδέα της υπεράσπισης του ρωσικού εθνικού συμφέροντος και της υπεράσπισης εθνικών (ή/και γλωσσικών) μειονοτήτων. Ταυτόχρονα, είναι και μια  θαυμάσια ευκαιρία να επιτεθούν στη ΕΕ για την επεκτατική της πολιτική. Όσο για την ελληνική σκοπιά, δεν θα μπορούσε να υπάρχει ευτυχέστερη συγκυρία: στο πρόσωπο του Πούτιν και της πολιτικής του έχουν καταφέρει να συγκλίνουν νοσταλγοί της σταλινικής Ρωσίας με υπερασπιστές της ορθοδοξίας και λάτρεις του «ξανθού γένους», μέχρι αντιευρωπαϊστές και αντιαμερικανοί   με εθνικιστές και κάποιους αυτοαποκαλούμενους αντικαπιταλιστές. Η τάση λοιπόν προς το «έθνικ» είναι αδιαμφισβήτητη και αυτό αναμένεται να επιβεβαιωθεί με εκκωφαντικό τρόπο στις επικείμενες ευρωεκλογές.

 

Shut down και restart

Από την άλλη πλευρά, η Ευρωπαϊκή Ένωση, ως ένας οικονομίστικος  συνασπισμός εξυπηρέτησης καπιταλιστικών συμφερόντων είναι η πρώτη υπερεθνική οικονομική  οργάνωση που καλείται να αντιμετωπίσει με τον πιο δραματικό τρόπο τις δομικές αντιφάσεις στις οποίες έχει περιέλθει πλέον ο καπιταλισμός. Τα χρέη, τα ελλείμματα, η ανεργία και η πτώση της ευρωπαϊκής μεσαίας τάξης, ως απότοκα  της πτώσης του ποσοστού κέρδους και της δυστοκίας στην αναπαραγωγή του κεφαλαίου,  κινούν τη υποψία πως η παρούσα κρίση χρειάζεται κάτι πολύ «εκρηκτικό» και βίαιο προκειμένου να ξεπεραστεί. Δυστυχώς, όπως έχει δείξει η ιστορία, ο καπιταλισμός, ως σύστημα κοσμο-ιστορικών διαστάσεων, σε περιόδους βαθιών δομικών κρίσεων, προκειμένου να συνεχίσει να υφίσταται, καταφεύγει σε ένα είδος shutdownκαι restart, κάτι που συνήθως μεταφράζεται σε βία, συγκρούσεις και πολέμους.

Υπό αυτό λοιπόν το πρίσμα δεν είναι να απορεί κανείς που η εθνικιστική ατζέντα έχει πάρει λοιπόν κεφάλι και όλη η Ευρώπη φαίνεται σιγά-σιγά να την υπηρετεί. Θα ήταν πολύ βολικό βέβαια να θεωρήσουμε ότι ο φασισμός και ο εθνικισμός είναι απλά γεννήματα (έστω και τερατογενέσεις) του καπιταλισμού ή ένα είδος επίσημα αποκηρυγμένων υπηρετών του που αυτός χρησιμοποιεί στο παρασκήνιο για τις «βρώμικες δουλειές» σε δύσκολες περιστάσεις. Γιατί όμως να μην θεωρήσουμε τον καπιταλισμό ως ένα σύστημα που, με όρους θερμοδυναμικής,  έχει αυξήσει τόσο πολύ την εντροπία του (κρίση) που είναι αναγκαία η παρέμβαση ενός γειτονικού συστήματος (φασισμός-εθνικισμός) προκειμένου να επέλθει μείωσή της; Βέβαια, και τα δύο αυτά συστήματα αποτελούν υποσύνολα του ευρύτερου ταξικού πολιτισμού  και αποτελούν μορφές και τρόπους της αναπαραγωγής του. Όσο λοιπόν μια ανατροπή εκ θεμελίων αυτού του τύπου πολιτισμού δεν είναι προς το παρόν άμεσα ορατή, πολλά έχουν να δουν τα μάτια μας.

Το μόνο σίγουρο είναι πως η Ευρώπη, με την εξαίρεση κάποιων φωτεινών μειοψηφιών, κινείται σαν υπνωτισμένη προς ένα ζοφερό μέλλον. Εδώ ταιριάζει λοιπόν ο μύθος του μυστηριώδους αυλητή του Χάμελιν που υποσχέθηκε με το τραγούδι του αυλού του να μαγέψει τα ποντίκια που μαγάριζαν την πόλη και να τα οδηγήσει στο ποτάμι πνίγοντάς τα, ευεργετώντας τους κατοίκους της. Όμως στην περίπτωση της Ευρώπης ποιοι είναι άραγε τα ποντίκια;

10/5/2014

Θανάσης Χαλκιάς

O σχολιασμός έχει απενεργοποιηθεί.

Creative Commons License

Όλα τα περιεχόμενα αυτού του δικτυακού τόπου είναι ελεύθερα προς αντιγραφή, διανομή, προβολή και μεταποίηση, αρκεί να συνεχίσουν να διατίθενται, αυτά και τα παράγωγα έργα που πιθανώς προκύψουν, εξίσου ελεύθερα, υπό τους όρους της άδειας χρήσης Creative Commons Attribution-ShareAlike 4.0 International License