Οι πνευματικοί κα ταξικοί μας πρόγονοι ι

.

post image

 

Προοίμιο

Δεν υπάρχει μόνο η αρχαία σκουριά αλλά και ο χρυσός και ανεξάρτητα από το αν πιστεύουμε ότι προερχόμαστε απευθείας η όχι από τους αρχαίος η κληρονομιά τους είναι ανεκτίμητη. ιδιαίτερα στις μέρες μας που ο ανορθολογισμός, ο οποίος άνθισε τόσο στον Βορρά όσο και στον Νότο, περίπου την τελευταία εικοσιπενταετία του 20ού αιώνα, έχει προσλάβει ποικίλες μορφές, οι οποίες κυμαίνονται από την αναβίωση, σε ορισμένες περιπτώσεις, των παλαιών θρησκειών (Χριστιανισμός, Ισλαμισμός κ.ά.) έως την εξάπλωση διαφόρων ανορθολογικών ρευμάτων μυστικισμός, πνευματισμός, αστρολογία, εσωτερισμός, νεοπαγανισμός, «Νέα Εποχή», πρωτογονισμός, θεοσοφισμός κλπ.


«οΰτε γάρ άρχειν οΰτε άρχεσθαι έθέλω»

Στο Βιβλίο Γ” των Ιστοριών του, ο Ηρόδοτος διηγείται ότι ο Δαρείος κατέλαβε τη βασιλική εξουσία ως αποτέλε­σμα της «συνωμοσίας των Επτά» (522 π.χ.). Ο θρόνος των Περσών βρισκόταν στα χέρια ενός σφετεριστή, Μάγου, ο οποίος παρίστανε τον συνονόματο του Σμέρδη, γιο του Κύρου. Ο Οτάνης υποψιάζεται την πλαστοπροσωπία και οργανώνει τη συνωμοσία. Οι συνωμότες ήταν έξι, μέχρι που έρχεται ο Δαρείος και, δίχως να χάσει χρόνο, μπαί­νει κι αυτός στην ομάδα. Όταν επανήλθε η ηρεμία και εί­χαν ήδη περάσει πέντε ημέρες από τη σφαγή του Σμέρδη και άλλων Μάγων, οι συνωμότες μαζεύτηκαν για να συ­ζητήσουν την κατάσταση και να μελετήσουν ποιο πολιτι­κό καθεστώς θα ήταν καλύτερο να υιοθετήσουν.

Ο Οτά­νης υπερασπίζεται τη δημοκρατία: «ας βάλουμε τον λαό στην εξουσία» διότι «κατά τη γνώμη μου, η εξουσία δεν πρέπει πια να ανήκει σε έναν μόνο από εμάς (…). Δώστε αυτή την εξουσία στον πιο ενάρετο άνθρωπο που υπάρ­χει, και θα τον δείτε σύντομα ν’ αλλάζει συμπεριφορά. (…) Αντιθέτως, το λαϊκό καθεστώς έχει πρώτα απ’ όλα το πιο ωραίο όνομα που υπάρχει: “ισότητα”». Ο Μεγάβυζος, ένας άλλος από τους επτά συνωμότες, προτείνει την ολιγαρχία: «είναι αδικαιολόγητο, για να ξεφύγουμε από τη θρασύτητα ενός τυράννου, να εκτεθούμε στη θρασύτητα του αποχαλινωμένου όχλου. (…) ας διαλέξουμε από τους καλύτερους…».

Ο Δαρείος, από την πλευρά του, επιχειρηματολογεί υπέρ της μοναρχίας και καταλήγει: «η γνώμη μου είναι να διατηρήσουμε αυτό το καθεστώς και, πέραν τούτου, να μην καταργούμε τα έθιμα των πατέρων μας όταν είναι καλά, δεν θα κερδίσουμε τίποτα από αυτό». Έτσι μίλησε ο Δαρείος, και οι τέσσερις συνωμότες που δεν είχαν εκφράσει ακόμα την προτίμησή τους συμφώ­νησαν μαζί του. Ο Οτάνης όμως δεν θέλει να συμμετάσχει στην απόφαση που πήραν οι σύντροφοί του στασιαστές και, βλέποντας πως το άμεσο επακόλουθο θα ήταν ότι θα βασίλευε ένας μόνο από τους επτά, αποσύρεται από τον ανταγωνισμό με τα εξής λόγια: «Οὔτε γὰρ ἄρχειν οὔτε ἄρχεσθαι ἐθέλω»,* «ούτε να κυβερνώ θέλωούτε να με κυβερνούν»

Ο Ηρόδοτος γράφει πάνω από μισό αιώνα μετά τη συνωμοσία των Επτά, και η αφήγησή του περιέχει μάλλον την πρώτη συζήτηση αναφορικά με την πολιτική μορφή -το πολίτευμα- ενός δίκαιου καθεστώτος. Αφ’ ης στιγμής αφήνεται κατά μέρος η τυραννία, ως αυθαίρετη και άδι­κη, τρία καθεστώτα, τρεις μορφές κυβέρνησης, «ας τις υποθέσουμε και τις τρεις τέλειες», λέει ο Δαρείος, εμφανίζονται ως δυνατές: η δημοκρατία, η ολιγαρχία και η μοναρχία. Το ίδιο το γενικό πνεύμα της συζήτησης ελληνικό, κι όχι περσικό- προϋποθέτει μια θεμελιώδη αλλαγή στον τρόπο θεώρησης της πολιτικής, μια αλλαγή που περικλείει στην κίνησή της τόσο τη θέσμιση της πόλεως όσο και τη σύσταση του φυσικού κόσμου.

Στο εφήμερο πέρασμα δύο αιώνων -από το πρώτο μισό του 6ου αιώνα ως το τέλος του 5ου– ο ελληνικός κόσμος είδε ν’ αναδύεται, ή μάλλον δημιούργησε, ενάντια στην αρχή της ετερονομίας του ιερού, ένα νέο «θεμέλιο» του κόσμου. Η φαντασιακή αναπαράσταση της εξωτερικής ή υπερβατικής προέλευ­σης του καθορισμού τόσο της φύσης όσο και του θεσμού μετασχηματίστηκε με ριζικό τρόπο. Έτσι, στο κοινωνικοπολιτικό επίπεδο, ο νόμος είναι εφεξής έργο των ανθρώ­πων, εξαρτάται από μια πολιτική απόφαση, από μια «ορθολογική» επιλογή ανάμεσα σε άλλες δυνατές. Κατά την περίοδο, τουλάχιστον, της αθηναϊκής δημοκρατίας, μετά τις μεταρρυθμίσεις του Κλεισθένη.

Όταν ο Οτάνης αποσύρθηκε από τη διεκδίκηση, οι υπόλοιποι έξι συνωμότες «αναζήτησαν τον δικαιότερο τρόπο επιλογής βασιλιά» και διάλεξαν τον ακόλουθο: «με την αυγή του ήλιου, θ’ άρχιζαν να περιτριγυρίζουν έφιπποι στα προάστια της πόλης, και όποιου το άλογο χλιμίντριζε πρώτο, εκείνος θα γινόταν βασιλιάς».

Ο Δαρείος όμως δεν θέλει ν’ αφήσει τα πράγματα στην τύχη και ζητά από τον ιπποκόμο του να φροντίσει να μην έχει άλλος έκτος απο τον ίδιο την τιμή να γίνει βασιλιάς. Ο εν λόγω ιπποκόμος, ονόματι Οιβάρης, έμπειρος άνθρωπος, όταν νύχτω­σε, πήγε κι έδεσε μια φοράδα σε ένα μέρος της συνοικίας απ’ όπου θα περνούσαν το ξημέρωμα οι έξι καβαλάρηδες– οδήγησε προς τα εκεί το άλογο του Δαρείου, «και το έβαλε να κάνει αρκετούς κύκλους γύρω της αγγίζοντας την, ώστε εκείνη να το αφήσει τελικά να τη βατέψει».

Με το που άρχισε ν’ αχνοχαράζει, οι συνωμότες έφτασαν έφιπ­ποι εκεί όπου βρισκόταν η φοράδα· «το άλογο του Δαρείου έτρεξε αμέσως προς το μέρος της και χλιμίντρισε. Την ίδια στιγμή, μια λάμψη διαπέρασε τον ανέφελο ουρανό και ακούστηκε η βροντή». Οι σύντροφοι του Δαρείου ανα­γνώρισαν ότι ήταν ο νικητής κι έπεσαν γονυκλινείς στα πόδια του.

Η ισχύς της αυτοκρατορίας των Περσών έγινε ολοένα μεγαλύτερη και, σύμφωνα με όσα αφηγείται ο Ηρόδοτος, ο Δαρείος έβαλε να κατασκευάσουν ένα πέτρινο ανά­γλυφο που έδειχνε έναν έφιππο άνδρα με την ακόλουθη επιγραφή: «Ο Δαρείος, γιος του Υστάσπη, χάρη στην αξία του αλόγου του (του οποίου το όνομα απαθανατίζει η επιγραφή) και του Οιβάρη, του ιπποκόμου του, έγινε βασιλιάς των Περσών».

Η αφήγηση του Ηροδότου για τη συνωμοσία των Επτά και τις απαρχές του βασιλείου των Περσών είναι ενδιαφέρουσα για την πολιτική φιλο­σοφία, για πολλούς λόγους: σε αυτή δεν βρίσκουμε μόνο, όπως ήδη είπαμε, την πρώτη συζήτηση για τη μορφή κυ­βέρνησης, την πολιτεία, ενός δίκαιου καθεστώτος, μαζί με την πρώτη άρνηση της υποχρέωσης διαταγής ή υπακοής, αλλά διαβάζουμε επίσης στο υφαντό της ιστορίας τα πολ­λαπλά συστατικά της πραγματικής πολιτικής εξουσίας: το άδικο καθεστώς, τον σφετερισμό του Μάγου, την αυ­θαιρεσία, την τυραννία.

Τη βία, τη συνωμοσία, τη σφα­γή. Τον λόγο: Ορθό Λόγο, δημηγορία, ιδεολογία. Την πα­νουργία, τον δόλο, την εξαπάτηση (μπροστά στην εξου­σία, ηθική και πολιτική διαχωρίζονται). Το σημάδι της ετερονομίας, το ιερό, τη συναίνεση στη μαγεία (το μεγά­λο μυστήριο της εξουσίας είναι η υπακοή). Και στο τέλος, την αλαζονεία εκείνων που διατάζουν, οι οποίοι εγγρά­φουν την απάτη τους, τη μη νόμιμη προέλευση της κα­τάστασής τους, σε ένα μνημείο, προβάλλοντας τη σε όλο τον κόσμο.

* Βλ. Ηροδότου Ιστορίαι, Γ “, 68-83.


Κεφάλαια:

Μέρος Πρώτο: Σοφιστές, οι Διαφωτιστές της Αρχαιότητας

Μέρος Δεύτερο: Κυβέρνηση ανθρώπου από άνθρωπο σημαίνει δουλεία

Οι πνευματικοί και ταξικοί μας πρόγονοι (Μέρος τρίτο)

Περί της Πόλεως και του Πληβειακού Κοινωνικού Χώρου

Οι πνευματικοί και ταξικοί μας πρόγονοι (Μέρος τέταρτο)

Η Φύση της πολιτικής δράσης του προλεταριάτου


Η συνέχεια εδώ:

Οι πνευματικοί και ταξικοί μας πρόγονοι (Μέρος πρώτο)

 

http://eleftheriakos.gr/





Εικόνες:

O σχολιασμός έχει απενεργοποιηθεί.

Creative Commons License

Όλα τα περιεχόμενα αυτού του δικτυακού τόπου είναι ελεύθερα προς αντιγραφή, διανομή, προβολή και μεταποίηση, αρκεί να συνεχίσουν να διατίθενται, αυτά και τα παράγωγα έργα που πιθανώς προκύψουν, εξίσου ελεύθερα, υπό τους όρους της άδειας χρήσης Creative Commons Attribution-ShareAlike 4.0 International License