11 απλά μαθήματα για την εξημέρωση του φεμινισμού

από #@ 19/04/2017 2:57 μμ.

Στην ιστοσελίδα Καμμένα Σουτιέν αναρτήθηκε το άρθρο της Beatriz Serrano, «11 Απλά Πράγματα Που Μπορούν Να Κάνουν Οι Άντρες Για Τον Φεμινισμό», το οποίο και αναδημοσιεύτηκε στο Athens Indymedia [https://kamenasoutien.com/2017/04/12/11-pragmata-antres-symmaxoi/ και https://athens.indymedia.org/post/1572090/].

Στην ιστοσελίδα Καμμένα Σουτιέν αναρτήθηκε το άρθρο της Beatriz Serrano, «11 Απλά Πράγματα Που Μπορούν Να Κάνουν Οι Άντρες Για Τον Φεμινισμό», το οποίο και αναδημοσιεύτηκε στο Athens Indymedia [https://kamenasoutien.com/2017/04/12/11-pragmata-antres-symmaxoi/ και https://athens.indymedia.org/post/1572090/].

Το κείμενο αποτελεί χαρακτηριστικό δείγμα μιας ορισμένου τύπου φεμινιστικής προσέγγισης την οποία θα μπορούσαμε να την ονομάσουμε «Φεμινισμό... με όρια» (ένας πιο αυστηρός χαρακτηρισμός, θα ήταν ότι πρόκειται απλώς για μια νεοφιλελεύθερη εκδοχή φεμινισμού).

Η συγγραφέας απευθύνει στους «άντρες» (ή μάλλον σε κάποιον «άντρα», φανταστικό συνομιλητή και εκπρόσωπο όλων των «αντρών») «έντεκα απλά μαθήματα» φεμινισμού, αλλά πρακτικά, το μόνο που έχει να τους προτείνει να «κάνουν για τον φεμινισμό» είναι να βοηθάνε τις «γυναίκες» στις δουλειές του σπιτιού, να μιλάνε στους φίλους τους για τα δικαιώματα των γυναικών και να ελέγχουν την συμπεριφορά τους. Δεν θα πρέπει όμως οι «άντρες» να εκφέρουν άποψη για τα ζητήματα του φεμινισμού (άραγε θα μπορούν να έχουν άποψη, αλλά να μην την εκφέρουν;) και επιπλέον, όπως ευθαρσώς δηλώνει η συγγραφέας, η ίδια (και υποπτευόμαστε ότι μιλάει εδώ ως εκπρόσωπος των όλων «γυναικών») δεν θα ασχοληθεί με τα προβλήματα που προκύπτουν για τους «άντρες», από τις πατριαρχικές και σεξιστικές ιεραρχήσεις/καταπιέσεις (λέει: «Κοίτα, μεταξύ μας, δεν στηρίζω τον φεμινισμό για να μπορούν οι άντρες να κλαίνε ελεύθερα ή να μιλάνε για τα συναισθήματά τους.»).

Ας αρχίσουμε από το τελευταίο: τι εννοεί μ’ αυτό η συγγραφέας; ότι για παράδειγμα το φεμινιστικό κίνημα των «γυναικών» δεν θα πρέπει να ενδιαφερθεί και να υποστηρίξει τα δικαιώματα των γκέι; Ή για να το κάνουμε λίγο πιο περίπλοκο ακόμα: το φεμινιστικό κίνημα των «γυναικών» δεν θα πρέπει να υποστηρίξει τα δικαιώματα των αντρών αυτών, τους οποίους οι ετεροσεξιστικές κανονικοποιήσεις τους κατατάσσουν στην κατηγορία των γυναικών με βάση τη βιολογία, ενώ οι ίδιοι κατατάσσουν την σωματική και ψυχική τους ύπαρξη στην κατηγορία των γυναικών; Πιθανόν θα μπορούσε να ισχυριστεί κάποι#, ότι αυτές οι κατηγορίες είναι μειοψηφικές, είναι τόσο μειοψηφικές που δεν χρειάζεται, δεν αξίζει τον κόπο, να τις παίρνουμε υπόψη. Και η συγγραφέας δεν τις παίρνει υπόψη της. Έτσι όμως επιχειρείται να παραχθεί ένας λόγος κριτικός απέναντι στον σεξισμό, στον οποίο λόγο αναπαράγονται με ιδιαίτερα βίαιο τρόπο οι σεξιστικοί αποκλεισμοί. Για να απελευθερωθούν οι «γυναίκες», κάποι# θα πρέπει να αποκλειστούν από τον φεμινιστικό χειραφετητικό λόγο.

Η συγγραφέας βέβαια, αφήνει κάποια περιθώρια ελπίδας. Λέει στο τέλος αυτής της ενότητας:

«Εξαρτάται από εσάς, σαν άντρες, να καταρρίψετε τα στερεότυπα που η κοινωνία έχει επιβάλλει στην αρρενωπότητα σας. Δεν είναι δική μου δουλειά, είναι δική σας.»

Εξαίρετα. Ο καθένας έχει τη δουλίτσα του σ’ αυτό τον κόσμο. Το όραμα που μας προσφέρεται εδώ είναι ότι η κάθε κατηγορία θα απελευθερώσει τον εαυτό της. Ας συμφωνήσουμε για μια στιγμή πως μπορεί να είναι κι έτσι. Όμως τι σημαίνει ότι οι «άντρες», ως κατηγορία και ως ενιαίο σύνολο, θα απελευθερώσουν μόνοι τους τούς εαυτούς τους ή την κατηγορία στην οποία ανήκουν; Και πρώτα απ’ όλα τι σημαίνει αυτή η κατηγορία «άντρες»; Οι «άντρες» ως κατηγορία δεν μπορεί να σημαίνει τίποτε άλλο από ένα σύνολο το οποίο συγκροτείται στα πλαίσια ενός ιεραρχικά δομημένου συστήματος, στο οποίο η κατηγορία αυτή καταλαμβάνει την ανώτερη βαθμίδα. Άρα η κατηγορία «άντρες» μπορεί να υπάρχει μόνο ως κάτι ανώτερο και καταπιεστικό απέναντι στην άλλη κατηγορία, τις «γυναίκες». Ως εκ τούτου, η μόνη ελευθερία την οποία μπορεί να διεκδικήσει η «κατηγορία» άντρες, είναι η ελευθερία να συμπεριφέρονται ελεύθερα, χωρίς περιορισμούς, όπως «γουστάρει», απέναντι στην κατηγορία «γυναίκες».

Πιθανόν ή άλλη κατηγορία, οι «γυναίκες» να μην τους αφήσουν να το κάνουν αυτό. Έχουν όμως τη δύναμη οι «γυναίκες» να αντιμετωπίσουν τη βία των «ανδρών»; Φυσικά όχι. Οι «γυναίκες» είναι αδύναμες, όχι βέβαια λόγω βιολογικής κατασκευής ή ψυχολογικής συγρκότησης, αλλά για τον απλό λόγο ότι έχουν ενταχθεί σε αυτή την κατηγορία, την οποία τα ιεραρχικά πατριαρχικά/σεξιστικά συστήματα την έχουν κατασκευάσει έτσι ώστε να είναι αδύναμη. Άρα, για να αντιμετωπίσουν τη γυναικεία καταπίεση, οι «γυναίκες» θα πρέπει να συγκρουστούν με αυτό το σύστημα που δημιουργεί την κατηγορία «γυναίκες» ως κατώτερη και την κατηγορία «άντρες» ως ανώτερη. Δηλαδή θα πρέπει να πάψουν να είναι «γυναίκες» προκειμένου να μπορούν να υπερασπίσουν τα γυναικεία δικαιώματα. Ή για να το πούμε διαφορετικά, θα πρέπει να διαλύσουν την κατηγορία «γυναίκες» ως κατώτερη βαθμίδα του ιεραρχικού συστήματος και να επανασυγκροτήσουν μία άλλη κατηγορία, αυτών των γυναικών που μάχονται για τη διάλυση του μηχανισμού καταπίεσης. Εξάλλου η ίδια η διαδικασία της σύγκρουσης με τον μηχανισμό που παράγει την καταπίεση (διαμορφώνοντας τις κατηγορίες των ανώτερων «αντρών» και των κατώτερων «γυναικών») δεν μπορεί παρά να αποσαρθρώνει αυτές τις κατηγορίες δίνοντας τη δυνατότητα στα ανθρώπινα όντα που τις στελεχώνουν (χωρίς να το έχουν επιλέξει), να βγαίνουν εκτός των ορίων των κατηγοριών αυτών και να εισέρχονται στα όρια της άλλης κατηγορίας, χωρίς να αποδέχονται όμως τους όρους ένταξης που απαιτούνται.

Η συγγραφέας όμως δεν προβληματίζεται πάνω σ’ αυτό. Σκέφτεται ότι υπάρχουν δύο στρατεύματα τα οποία αντιπαρατίθενται και το καθένα από αυτά είναι ενιαίο και ομοιογενές. Όμως κανένα από τα δύο στρατόπεδα/κατηγορίες «άντρες» και «γυναίκες» δεν μπορεί να είναι ενιαίο παρά μόνο όταν παραμένει στατικό, όταν δηλαδή δεν υπάρχει η κινητοποίηση διεκδίκησης των γυναικών δικαιωμάτων. Στη φάση της σύγκρουσης η ομοιογένεια των στρατοπέδων/κατηγοριών ρηγματώνεται, θραύεται και ενδεχομένως και διαλύεται. Ας πάρουμε ένα παράδειγμα: τα δικαιώματα εκατομμυρίων μεταναστριών και γυναικών προσφύγων έρχονται σε σαφή σύγκρουση με τα συμφέροντα πολλών δεκάδων χιλιάδων γυναικών, η ευημερία των οποίων εξαρτάται από τη διατήρηση ή και την ενίσχυση των κανόνων ασφαλείας των συνόρων που δολοφονούν τις μετανάστριες και τις γυναίκες πρόσφυγες (σε αριθμούς αντίστοιχους με αυτούς των αντρών μεταναστών και προσφύγων).

Άρα λοιπόν με τι συγκρούονται αυτές οι καταπιεσμένες γυναίκες (μετανάστριες πρόσφυγες); φυσικά με έναν δολοφονικό μηχανισμό (θα μπορούσαμε να τον ονομάσουμε ακόμα και πατριαρχικό), με τον οποίο όμως έχουν συνδεθεί τα συμφέροντα κάποιων άλλων γυναικών. Και δεν είναι το μοναδικό παράδειγμα. Ας σκεφτούμε ένα άλλο: τι συμφέρον μπορεί να έχουν οι γυναίκες καπιταλίστριες από την εξίσωση των μισθών των αντρών και των γυναικών που εργάζονται στις επιχειρήσεις τους ή στις επιχειρήσεις των συζύγων τους; Όμως αντίθετα, ένας άντρας εργάτης δεν θα είχε προσωπικό συμφέρον από την αύξηση του μισθού της συζύγου του (επειδή έτσι θα μπαίνουν περισσότερα χρήματα στο σπίτι) ή από την αύξηση του μισθού όλων των γυναικών (επειδή έτσι τα αφεντικά δεν θα μπορούσαν να κρατάνε συνολικά χαμηλούς τους μισθούς); Άρα λοιπόν τα δικαιώματα των γυναικών για ίσο μισθό με τους άντρες μπορούν να διεκδικηθούν επιτυχώς μόνο μέσα από τη διάλυση της κατηγορίας «γυναίκες» (εργάτριες και αστές) και την διαμόρφωση μιας άλλης συλλογικότητας, των «γυναικών που διεκδικούν». Τα όρια αυτής της συλλογικότητας, εξαιτίας της διαδικασίας κατά την οποία συγκροτείται, είναι εξαιρετικά διαπερατά στο σημείο συνάντησης με την άλλη συλλογικότητα που συγκροτείται παράλληλα, των «αντρών που συμπαραστέκονται».

Επιπλέον όμως, τι σημαίνει η απαίτηση της συγγραφέα από τον φανταστικό συνομιλητή άντρα, εκπρόσωπο των «αντρών»: «σταμάτα να κρίνεις τις γυναίκες». Άραγε, ένας άντρας δεν έχει το δικαίωμα να κρίνει μια επιχειρηματία που απολύει τις εργαζόμενες της επιχείρησής της; Θα πείτε απλοϊκό παράδειγμα. Εντούτοις θα πρέπει να απαντηθεί. Πέρα απ’ αυτό όμως, έχουμε κι εδώ την επανάληψη της άποψης ότι υπάρχει ένα ενιαίο στρατόπεδο «γυναικών». Η συγγραφέας χωρίς να πολυσκοτίζεται, απλώς ταυτίζει με απαράδεκτο τρόπο τις «γυναίκες» με το φεμινιστικό κίνημα. Στην πραγματικότητα πρόκειται για δύο πολύ διαφορετικά πράγματα και πολλές φορές και εχθρικά το ένα απέναντι στο άλλο. Υπάρχουν -δυστυχώς- πολλές γυναίκες, οι οποίες μισούν τον φεμινισμό και από την άλλη, το φεμινιστικό κίνημα συνιστά μια αμφισβήτηση της «γυναίκας» ως αυτό το οποίο ορίζεται/κατασκευάζεται από ένα πατριαρχικό σύστημα. Αλλά ούτε και η κατηγορία φεμινισμός είναι κάτι το ομοιογενές. Από την καθημερινή μας εμπειρία, μπορούμε να δούμε να αναπτύσσονται, να αντιπαρατίθενται και να συγκρούονται φεμινιστικές προσεγγίσεις, οι οποίες κάποιες φορές είναι πλήρως ασύμβατες μεταξύ τους. Η συγγραφέας υπονοεί αυτές ακριβώς τις ενδοφεμινιστικές συγκρούσεις όταν απαιτεί από τον «άντρα»: «σταμάτα να κρίνεις τις γυναίκες». Όμως για να σκεφτούμε λίγο περισσότερο αυτή την απαίτηση. Τι θα σήμαινε να μην έχουν κάποιοι «άντρες» το δικαίωμα να κρίνουν, μαζί με κάποιες γυναίκες, την απόφαση κάποιας δεξιάς και ρατσιστικής φεμινιστικής συλλογικότητας, η οποία χέρι χέρι με τους ματσό, σεξιστές, ρατσιστές πολιτικούς επιβάλλουν την απαγόρευση της μαντίλας στις μουσουλμάνες γυναίκες στη δύση. Το «σταμάτα να κρίνεις τις γυναίκες» σ’ αυτή την περίπτωση για ποιες «γυναίκες» μιλάει ακριβώς; τις μουσουλμάνες, ή εκείνες τις ρατσίστριες φεμινίστριες που βοηθάνε τις ρατσιστικές πολιτικές ηγεσίες να καταπιέσουν τις μουσουλμάνες και να τους αφαιρέσουν βασικά δικαιώματα;

Ή ας το σκεφτούμε αντίστροφα: Εάν ο καθένας και η καθεμιά κοιτάνε τη δουλίτσα τους, τότε φυσικά αυτό σημαίνει ότι ούτε το φεμινιστικό κίνημα έχει το δικαίωμα να κρίνει άλλα κινήματα. Και βέβαια, εκείνα τα κινήματα στα οποία κυριαρχούν, αριθμητικά, άντρες. Αν για παράδειγμα ένα σωματείο εργατών (αντρών) αποφασίσει ότι δεν θα δεχτεί προσλήψεις γυναικών ή μεταναστών στην επιχείρηση που δουλεύουν, η απόφαση αυτή και η πρακτικές που εγκαινιάζει, δεν θα πρέπει να δεχθούν σκληρή κριτική από το φεμινιστικό κίνημα (και όχι μόνο απ’ αυτό);

Θα μπορούσαμε να περιγράψουμε τις αντιλήψεις της συγγραφέα για την χειραφέτηση των γυναικών, με τον όρο «ελευθερία-οικόπεδα»: η ελευθερία του καθενός σταματάει εκεί που αρχίζει η ελευθερία του άλλου, όπως ακριβώς και τα οικόπεδα. Οι ελευθερίες των «ανδρών» και των «γυναικών» είναι διαχωρισμένες, διακριτές και κυρίως τακτοποιημένες. Αυτή η ιδιοκτησιακή ελευθερία, εννοείται ότι πάντοτε (όπως άλλωστε και η ιδιοκτησία), θα πετάει κάποι#, εκτός οικοπέδων, εκτός δικαιωμάτων, εκτός ελευθερίας. Και φυσικά θα διαμορφώνει πάντα μια ανισότητα στην πρόσβαση στις ελευθερίες (και πάλι όπως συμβαίνει με την ιδιοκτησία). Έχει όμως το πλεονέκτημα, ότι προσφέρει τάξη και ασφάλεια, κυρίως στους κατόχους μεσαίας έκτασης οικοπέδων. Οι μεγαλοοικοπεδούχοι δεν θα τους πάρουν το οικόπεδο που έχουν, κι αυτοί ως αντάλλαγμα, θα εμποδίσουν τους ακτήμονες να καταλάβουν τα οικόπεδα των μεγαλοοικοπεδούχων.

Αυτή η έγνοια της τάξης και της ασφάλειας διατυπώνεται καθαρά από την πρώτη ήδη παραίνεση/απαίτηση: «Μην είσαι στο δρόμο ακτιβιστής αλλά στο σπίτι σεξιστής.» Τα δύο μέρη της παραίνεσης/απαίτησης λειτουργούν συμπληρωματικά (α. «μην είσαι στο δρόμο ακτιβιστής» και β. «μην είσαι στο σπίτι σεξιστής»). Έχει σημασία όμως ότι μπορούν να διαβαστούν -και κυρίως να σταθούν μέσα στο λόγο του κειμένου- και μόνα τους. Το κείμενο λοιπόν αρχίζει με την απαίτηση της συγγραφέα από τον φανταστικό «άντρα» εκπρόσωπο των «αντρών», να μην υποστηρίζει εμπράκτως τα δικαιώματα των γυναικών, να μην κινητοποιείται γι’ αυτά. Το μόνο που έχει να κάνει είναι να κάθεται στο σπίτι του, μαζί με τη γυναικούλα του και από κοινού να ξεσκατίζουν μωρά και να πλένουν πιάτα.

Αλήθεια, οι άντρες, οι γυναίκες και όλα τα ανθρώπινα όντα πέρα από έμφυλες κατηγοριοποιήσεις, δεν έχουμε να κάνουμε τίποτε καλύτερο στη ζωή μας, μαζί, μέσα και έξω από το σπίτι, απ’ το να τελειοποιηθούμε ως νοικκυρ#; Αλήθεια, δεν μπορούμε να σκεφτούμε τους εαυτούς μας σε σχέση με / και να αγωνιστούμε για μια ελευθερία, η οποία δεν θα (περι)ορίζεται από το πλαίσιο του γάμου και του νοικοκυριού, αλλά αντιθέτως θα το διαλύει για να συγκροτεί ελεύθερες ενώσεις έμφυλων και άφυλων ανθρώπινων όντων, που συνεχώς θα επανακοθορίζουν, διευρύνοντας τα, τα όρια της ευτυχίας και της απόλαυσης;

 

 

Προσθέστε περισσότερες πληροφορίες

Τίτλος:

Δημιουργός:

Creative Commons License

Όλα τα περιεχόμενα αυτού του δικτυακού τόπου είναι ελεύθερα προς αντιγραφή, διανομή, προβολή και μεταποίηση, αρκεί να συνεχίσουν να διατίθενται, αυτά και τα παράγωγα έργα που πιθανώς προκύψουν, εξίσου ελεύθερα, υπό τους όρους της άδειας χρήσης Creative Commons Attribution-ShareAlike 4.0 International License