A.O. Προσυνεδριακός διάλογος | Θεματική: Εμφυλο ζήτημα | Συλλογικότητα: Ε.Π.Θ.

Η γραπτή τοποθέτηση της συλλογικότητας Ελευθεριακή Πρωτοβουλία Θεσσαλονίκης για την θεματική του Εμφυλου ζητήματος στα πλαίσια του προσυνεδριακού διαλόγου του Α΄ τακτικού συνεδρίου της Αναρχικής Ομοσπονδίας. http://anarchist-federation.gr/archives/1687

Αντίθετα με την κυρίαρχη φιλελεύθερη αφήγηση, ο καπιταλισμός όχι μόνο δεν άμβλυνε την ανισότητα των φύλων, αλλά ενέτεινε τον έλεγχο πάνω στο γυναικείο σώμα και όξυνε την καταστολή των γυναικείων αντιστάσεων όπου εδραιωνόταν. Οι δίκες των μαγισσών και η καύση τους στην πυρά δεν αποτελούσαν απλώς ένα κατάλοιπο του μεσαίωνα: η εντονότερη φάση τους (16ος- 17ος αιώνας) όχι μόνον συνέπεσε χρονικά με τη γέννηση του παγκόσμιου καπιταλισμού (πρωταρχική συσσώρευση), αλλά αποτέλεσε καθοριστικό στοιχείο της εδραίωσης και αναπαραγωγής του. Σκοπός ήταν η βίαιη μετατροπή του γυναικείου σώματος σε εργασιακή μηχανή και η καθυπόταξη των γυναικών στην αναπαραγωγή του εργατικού δυναμικού. Ήταν ζωτικής σημασίας για το κεφάλαιο, η τεκνοποιία να τεθεί άμεσα στην υπηρεσία της καπιταλιστικής συσσώρευσης και για να συμβεί αυτό, απαραίτητη προϋπόθεση ήταν το τσάκισμα της δύναμης των γυναικών. Η νέα (Wink κυρίαρχη τάξη χρειαζόταν τη μισογυνική προπαγάνδα προκειμένου να πετύχει την αναμόρφωση του παραγωγικού συστήματος. Και αυτόν τον μισογυνισμό δεν αρκούσε απλώς να τον επιβάλει: έπρεπε ταυτόχρονα και να τον ενσταλάξει στους καταπιεσμένους, ώστε να αναπαράγεται και από τη βάση. Και αυτό έκανε. Από την εγκαθίδρυση του καπιταλισμού και στους αιώνες που ακολούθησαν μέχρι σήμερα αποδείχτηκε ότι ο σεξισμός, τόσο ως προς τις γυναίκες όσο και ως προς τα lgbtqi+ άτομα είναι δομικό στοιχείο του καπιταλισμού και όχι ένα κατάλοιπο παλαιότερων μορφών κοινωνικής οργάνωσης ή ένα συγκυριακό χαρακτηριστικό του .
Στη Δύση μετράμε εκατοντάδες χρόνια διώξεων, στιγματισμού, απροκάλυπτου ή και καλυμμένου κοινωνικού ρατσισμού ενάντια σε άτομα με «διαφορετική» ταυτότητα φύλου και σεξουαλικό προσανατολισμό. Σήμερα, κλείνοντας τα μάτια όχι μόνο στο παρελθόν τους αλλά και στο παρόν τους, οι Δυτικές κοινωνίες αρέσκονται να δείχνουν με αποτροπιασμό τους «ανορθολογικούς φανατικούς μουσουλμάνους που καταπιέζουν και κάπου-κάπου πετροβολούν τις γυναίκες τους» και να βαυκαλίζονται ότι οι ίδιες έχουν αφήσει τον σεξισμό στο παρελθόν. Την ίδια στιγμή όμως που το Ισλάμ δαιμονοποιείται για τη σεξιστική του στάση απέναντι στις γυναίκες και τα lgbtqia+ άτομα, στη Δύση που υποτίθεται «έχει πλέον φτάσει σε ένα επίπεδο διευρυμένης ισότητας μεταξύ των «δυο» φύλων», όσες συνεχίζουν να διεκδικούν και να παλεύουν απέναντι στην πατριαρχία χαρακτηρίζονται «υστερικές» ενώ ο φεμινισμός θεωρείτε (πολλές φορές ακόμα και στους ίδιους τους κόλπους του ανταγωνιστικού κινήματος) ως «αντίστροφος σεξισμός». Την ίδια όμως στιγμή στον «πολιτισμένο (υποτίθεται) κόσμο» lgbtqia+ άτομα δέχονται ποικίλες κοινωνικές καταπιέσεις ή ακόμα και πέφτουν θύματα βασανισμών και δολοφονιών από λευκούς μάτσο χριστιανούς. Οι -κατά τα άλλα-‘’απελευθερωμένες δυτικές γυναίκες’’ ξέρουν ότι βγαίνοντας από το σπίτι κάποιος θα τις κοιτάξει σαν ένα κομμάτι κρέας, κάποιος θα τους σφυρίξει, κάποιος θα τους ‘την πέσει’. Θα τις βάλουν χέρι στον δρόμο ή στο λεωφορείο. Θα ακούσουν τις γνωστές σαχλαμάρες για το πόσο από το σώμα τους είναι «πρέπον» να αφήνουν ακάλυπτο, πως πρέπει να μιλάνε, να γελάνε, να κάθονται. Από το νηπιαγωγείο ακόμα, θα αρχίσουν να μαθαίνουνε πως να γίνουνε καλές σύζυγοι, μάνες, νοικοκυρές. Θα πάνε στη δουλειά, όπου θα πληρώνονται λιγότερο από τους άρρενες συναδέλφους τους. Αν είναι τυχερές θα τις προσλάβουν -αφότου διαβεβαιώσουνε το υποψήφιο αφεντικό τους ότι δεν έχουνε κανένα σκοπό να μείνουμε έγκυες και ξέροντας ότι αν αυτό συμβεί θα απολυθούνε-. Θα γυρίζουνε σπίτι, θα μαγειρεύουνε και θα κάνουνε όλες τις δουλειές του σπιτιού. Πολλές από εκείνες θα βιώνουνε και πιο “αναβαθμισμένες” εκφράσεις της περίφημης Δυτικής ισότητας: κακοποιήσεις, ξυλοδαρμούς, βιασμούς. Σπίτι, δουλειά, δρόμος είναι διαφορετικές πινελιές του ίδιου σεξιστικού καμβά.
Μέσα στο συντηριτικοποιημένο πλαίσιο των τελευταίων ετών, η ‘’κουλτούρα του βιασμού’’ προελαύνει. Με αυτόν τον όρο κωδικοποιείται και συμπυκνώνεται το σύνολο των συμπεριφορών, απόψεων, στάσεων, κινήσεων, πρακτικών, ατομικών, συλλογικών ή και ευρέως κοινωνικών που αιτιολογούν, ανέχονται ή προωθούν -άμεσα ή έμμεσα- την αντικειμενοποίηση το γυναικείου κορμιού, που το εκλαμβάνουν ως κάτι που υπάρχει με αποκλειστικό σκοπό να προσφέρει ικανοποίηση στον άντρα. Είναι όλες εκείνες οι πτυχές του λόγου και της πράξης που διαχέουν και κανονικοποιούν την έμφυλη βία, που ψάχνουν αφορμές να τη δικαιολογήσουν, που προωθούν τη σεξουαλική αντικειμενοποίηση, που εδραιώνουν τα στερεότυπα. Η πιο εξόφθαλμη και αντιπροσωπευτική -και δυστυχώς τόσο, μα τόσο διαδεδομένη- έκφραση της κουλτούρας του βιασμού είναι η συνήθης κοινωνική αντιμετώπιση: «φταίει το θύμα». Η δυσπιστία -κοινωνική, αστυνομική, μιντιακή, δικαστική- προς το θύμα σεξουαλικής παρενόχλησης/επίθεσης είναι ο κανόνας. Η ίδια η γυναίκα οφείλει να προσέχει να μην πέσει θύμα βιασμού – όχι ο άντρας να μη βιάζει.
Η ετεροκανονικότητα, η ιδεολογική αντίληψη, δηλαδή, της φυσιολογικής -και άρα υποχρεωτικής- ετεροφυλοφιλίας (και συνεπακόλουθα, της ‘’ανώμαλης’’ και ‘’μιαρής’’ ομοφυλοφιλίας) αποσκοπεί στην πειθάρχηση και κανονικοποίηση της σεξουαλικής/ερωτικής έκφρασης και επιθυμίας ώστε να συγκροτηθεί, να θωρακιστεί και να διαιωνιστεί το πρότυπο της οικογενειακής παραγωγικής μονάδας. Ομοφυλόφιλα, αμφιφυλόφιλα, queer, asexual, intersexual, τρανς άτομα γίνονται αντικείμενο παρενοχλήσεων, βίας, αποκλεισμού, χλευασμού, ακόμα και επιθέσεων.
Στηρίζουμε εδώ και τώρα τα αιτήματα της lgbtqia+ κοινότητας για πολιτικό γάμο ή/και σύμφωνο συμβίωσης ομόφυλων ή οποιωνδήποτε άλλων ‘’αντισυμβατικών’’ ζευγαριών, τεκνοθεσία, κατοχύρωση της ταυτότητας φύλου, καταπολέμηση των αρνητικών διακρίσεων στον χώρο της δουλειάς, χωρίς όμως να τρέφουμε καμιά ψευδαίσθηση ότι ακόμα και η ικανοποίηση αυτών των μερικών αιτημάτων αρκεί για να άρει τον ουσιαστικά και δομικά εξουσιαστικό και καταπιεστικό (σεξιστικό, ομοφοβικό, μισογύνικο, ρατσιστικό κλπ) πυρήνα της καπιταλιστικής κοινωνίας. Το βλέμμα μας είναι πάντα στραμμένο σε ένα μέλλον σεξουαλικής ελευθερίας, ισότητας, ποικιλότητας, πολυσυντροφικότητας, σπασίματος των ταυτοτήτων.
Η πατριαρχία έχει υψώσει εμπόδια και απαγορεύσεις στον έρωτα και πραγματεύεται τις σεξουαλικές σχέσεις με όρους αποκλειστικότητας και ιδιοκτησίας, με αποκορύφωμα αυτόν της συνθήκης της μονογαμίας, είτε εκτός, είτε -πολύ περισσότερο- εντός οικογένειας. Αρνείται λοιπόν την πολυσυντροφικότητα και τον ελεύθερο έρωτα που ανοίγουν τον δρόμο για τη σεξουαλική αυτοδιάθεση και απελευθέρωση, διότι αποστερούν από τον cis άνδρα την εξουσία που του προσδίδει πατριαρχία, και άρα αμφισβητούν έμπρακτα το οικογενειακό κύτταρο. Ο ορισμός του τι είναι «κανονικό» και τι όχι μας χωράει όλους: τον ετερόφυλο άντρα και την ετερόφυλη γυναίκα στην πρώτη κατηγορία και όλους τους υπόλοιπους στη δεύτερη.
Εδώ να τονίσουμε ότι θα ήμασταν αφελείς αν θεωρούσαμε πως τα μέλη του κινήματος είναι απρόσβλητα από την πατριαρχία ή την έχουν νικήσει. Δεν ζούμε σε μια νοητή γυάλα, όλες/οι είμαστε κομμάτια της καπιταλιστικής κοινωνίας και είμαστε φορείς, σε μικρότερο ή μεγαλύτερο βαθμό, των σημασιών της και της κυρίαρχης ιδεολογίας. Ο αγώνας ενάντια στην πατριαρχία και τον σεξισμό δεν τελειώνει με το που κάποιος δηλώνει αναρχικός/αντιεξουσιαστής, αλλά, αντίθετα τότε είναι που ξεκινάει ουσιαστικά. Οφείλουμε να δημιουργήσουμε αναλυτικά εργαλεία, δομές, και τελικά μια κινηματική κουλτούρα που θα απελευθερώνει τους ανθρώπους από τα δεσμά της πατριαρχίας, κι αυτό δε μπορεί παρά να συμβαίνει χέρι-χέρι με την πάλη ενάντια σε κράτος και καπιταλισμό.

Η σχέση κεφαλαίου εργασίας με την πατριαρχία
Αντιλαμβανόμενοι τον κεντρικό ρόλο που καταλαμβάνει η αντίθεση κεφαλαίου – εργασίας ως η σχέση/αντίθεση από την οποία (ανα)παράγεται ο υπάρχων κοινωνικός σχηματισμός και όντας ταυτόχρονα μέρος της εργατικής τάξης, δεν μπορούμε παρά να προσεγγίζουμε και να ερμηνεύουμε κάθε σχέση εξουσίας εντός της καπιταλιστικής κοινωνίας από μια κατ’ εξοχήν ταξική σκοπιά. Αυτό σημαίνει, καταρχάς, ότι προσπαθούμε να εντοπίζουμε και να αναδεικνύουμε την ειδικά καπιταλιστική μορφή της, τον τρόπο, δηλαδή, με τον οποίο η εκάστοτε εξουσιαστική σχέση λαμβάνει ταξική υπόσταση και εξυπηρετεί τα συμφέροντα του κεφαλαίου. Αποτελεί διαρκή τάση και ζωτική ανάγκη του κεφαλαίου να οργανώνει το σύνολο των κοινωνικών σχέσεων με γνώμονα την (ανα)παραγωγή και κυκλοφορία της αξίας.
Επιχειρώντας να εντοπίσουμε τον τρόπο με τον οποίο η πατριαρχία, καταλαμβάνοντας τον ρόλο του ελέγχου της (ανα)παραγωγικής δύναμης των γυναικών, καθίσταται εργαλείο του καπιταλισμού -μιας και σαφώς προϋπάρχει αυτού- μπορούμε εύκολα να διακρίνουμε τον ρόλο του σεξισμού στην παραγωγική διαδικασία. Εδώ, αντιπροσωπευτικότερο, ίσως, παράδειγμα είναι η άμισθη οικιακή εργασία που υποχρεώνεται να παρέχει η σύζυγος-μητέρα-νοικοκυρά, πλέον και εργαζόμενη, γυναίκα, ώστε να αναπαραχθεί, με τη σειρά της, η εργατική δύναμη του άντρα εργάτη αλλά και των μελλοντικών εργατών – παιδιών. Ο καπιταλισμός χρειάζεται την έμφυλη καταπίεση για να μετατρέψει τη γυναίκα σε εργαλείο παραγωγής της εργατικής δύναμης, και αυτός είναι ένας από τους βασικούς λόγους που ο σεξισμός είναι και θα είναι δομικό μέρος αυτού.
Ο καπιταλισμός χρειάζεται την πατριαρχία για έναν ακόμα λόγο: αυτή είναι απαραίτητη -μεταξύ πολλών άλλων σχέσεων καταπίεσης που «προσφέρουν» την ίδια υπηρεσία στο κεφάλαιο- για τη διαίρεση της εργατικής τάξης και των καταπιεσμένων, για τον κατακερματισμό των αντιστάσεων της. Οι διακρίσεις βάσει της κατεύθυνσης φύλου, της σεξουαλικής κατεύθυνσης, της ηλικίας, του σωματικού βάρους, της «φυλής» και κάθε άλλης διαχωριστικής γραμμής (strait/ lgbtqia+, νόμιμος εργάτης/ χωρίς χαρτιά, γυναίκα/ άντρας κ.ά.) καλλιεργούνται επιμελώς από την κυριαρχία και αναπαράγονται τόσο υλικά (μισθολογικές διαφορές, αποκλεισμός κατηγοριών από την αγορά εργασίας κ.α.) όσο και ιδεολογικά.
Είναι, τέλος, απαραίτητη (και πάλι μεταξύ άλλων μορφών διακρίσεων) για να αποσύρεται από την παραγωγή το περιττό εργατικό δυναμικό. Όταν οι ανάγκες του καπιταλισμού είναι αντίστοιχες, βλέπουμε μεγάλες κοινωνικές μερίδες, μέχρι πρότινος αποκλεισμένες, να εντάσσονται σταδιακά στη δημόσια σφαίρα, με ταυτόχρονη μια γιγάντια επιχείρηση μάρκετινγκ που μεταστρέφει και αντιστοιχίζει τις ‘’επιθυμίες’’ τους σε εμπορεύματα, καθιστώντας τους ένα προς εκμετάλλευση και καναλαρισμένο καταναλωτικό κοινό, με την υιοθέτηση αντίστοιχων και εξίσου καταπιεστικών προτύπων. Μια άλλη πτυχή είναι οι κυμαινόμενες παραγωγικές ανάγκες που έχουν ως επακόλουθο τα αφεντικά να αντιμετωπίζουν τον γυναικείο πληθυσμό σαν ένα εφεδρικό εργατικό δυναμικό που, ανάλογα με την ζήτηση σε εργατικά χέρια, εντάσσεται ή εκτοπίζεται από την παραγωγική διαδικασία και, κατ’ επέκταση, συμμετέχει περισσότερο στην κοινωνική ζωή ή περιορίζεται στην οικιακή σφαίρα. Η πρόοδος και η διεύρυνση των δημοκρατικών ελευθεριών δεν είναι μια γραμμική, εξελικτική διαδικασία της οποίας ο καπιταλισμός εγγυάται την σταθερότητα, αλλά ένα εργαλείο στα χέρια του που χρησιμοποιείται κατά περίπτωση: μία στρόφιγγά ελέγχου των προσφερόμενων εργατικών χεριών.
Ο πρωτεύων ρόλος που αναγνωρίζουμε στη σχέση κεφαλαίου-εργασίας σε καμία περίπτωση δεν συνεπάγεται ότι πέφτουμε στην παγίδα να ανάγουμε όλο το φάσμα των σχέσεων εξουσίας (έμφυλες διακρίσεις, ρατσισμός, πειθαρχικοί μηχανισμοί, κανονικότητες κ.ά.) αποκλειστικά ως απότοκο των σχέσεων παραγωγής, που θα απονεκρωθεί υποχρεωτικά με την πτώση του καπιταλισμού. Μια τέτοια προσέγγιση υστερεί στην αναγνώριση της σχετικής αυτονομίας των παραπάνω σχέσεων, καθώς και της ικανότητάς τους να επηρεάζουν και να διαμορφώνουν την ίδια τη μορφή οργάνωσης των παραγωγικών σχέσεων. Από την άλλη, όμως, δεν πέφτουμε και στην παγίδα τις υιοθέτησης μεταμοντέρνων ιδεολογικών ερμηνειών, οι οποίες αντιλαμβάνονται σφαίρες σχέσεων εξουσίας περιστασιακά αλληλοσχετιζόμενες, αλλά, κατά βάση, διακριτές, ανεξάρτητες και, κυρίως, ισοβαρείς. Το κίνημα οφείλει να κατανοήσει τα επιμέρους βιώματα καταπίεσης ως μέρος ενός όλου, μίας πραγματικότητας που αποτελείται από διαφορετικές αλλά αλληλοσχετιζόμενες αιτιακά και πραγματικά σφαίρες εξουσίας. Για εμάς, ο αντι-σεξισμός δε μπορεί να είναι το μοναδικό πεδίο πάλης, αγνοώντας τη ταξική διαστρωμάτωση της κοινωνίας. Ομοίως, η ταξική πάλη δε μπορεί σε καμία περίπτωση να αγνοεί όλες τις άλλες συνθήκες που περιορίζουν και καταπιέζουν ατομικά ή συλλογικά υποκείμενα. Αγώνας παράλληλα σε όλα τα μέτωπα, απέναντι σε όλες τις σχέσεις εξουσίας, εδώ και τώρα: όχι σε κάποια επαναστατικό επέκεινα. Οι λογικές ιεράρχησης των σχέσεων καταπίεσης, που υιοθετήθηκαν από μεγάλο μέρος του μαρξιστικού χώρου, οι οποίες μιλούσαν για «απελευθέρωση» από τα ταξικά δεσμά που θα έφερνε σχεδόν μεταφυσικά απελευθέρωση από όλα τα δεσμά στη μετά την επανάσταση εποχή, ηττήθηκαν όχι μόνο πρακτικά αλλά και πολιτικά.

Σημείωση
Το βιολογικό φύλο αποτελεί κατ’ ουσία μία ιδεολογική κατασκευή, τόσο κοινωνική όσο και το πλαίσιο μέσα στο οποίο διαμορφώνεται. Το «βιολογικό φύλο» δεν είναι η βάση πάνω στην οποία χτίζεται το κοινωνικό φύλο: είναι το αποτέλεσμα του. Η «αυθεντική» έμφυλη ταυτότητα του κάθε υποκειμένου υποτίθεται ότι φανερώνεται μέσα από συγκεκριμένες κινήσεις, χειρονομίες, πτυχές του χαρακτήρα. Στην πραγματικότητα, αυτές οι κινήσεις, χειρονομίες, πτυχές, και η στυλιζαρισμένη επανάληψή τους αποτελούν την ίδια τη διαδικασία εγχάραξης τους, την ίδια τη δημιουργία της ταυτότητας του «φύλου». Το φύλο είναι αυτές ακριβώς οι επιτελεστικές πράξεις. Δεν υπάρχει έμφυλη ταυτότητα πέρα από τις έμφυλες εκφράσεις της.

Προσθέστε περισσότερες πληροφορίες

To μέγιστο μέγεθος των αρχείων είναι 16ΜΒ. Επιτρέπονται όλες οι γνωστές καταλήξεις αρχείων εικόνας,ήχου, βίντεο. ΠΡΟΣΟΧΗ! Για να υπάρχει η δυνατότα embed ενός video πρέπει να είναι της μορφής mp4 ή ogg.

Νέο! Επιλέξτε ποιά εικόνα θα απεικονίζεται στην αρχή του σχόλιου

Creative Commons License

Όλα τα περιεχόμενα αυτού του δικτυακού τόπου είναι ελεύθερα προς αντιγραφή, διανομή, προβολή και μεταποίηση, αρκεί να συνεχίσουν να διατίθενται, αυτά και τα παράγωγα έργα που πιθανώς προκύψουν, εξίσου ελεύθερα, υπό τους όρους της άδειας χρήσης Creative Commons Attribution-ShareAlike 4.0 International License