Το Ρέκβιεμ για ένα όνειρο και η αντιστασιακή του ερμηνεία


  1. Την είχα δει πριν τρία χρόνια. Στο τέλος της ταινίας τόλμησα να πω ότι δεν μου πολύ άρεσε και μια φίλη πετάχτηκε λέγοντας κατηγορηματικά: "πήγαινε δες το Pretty Woman, αγοράκι μου!", εννοώντας φυσικά ότι δεν έχουν όλες οι ταινίες happy end, όπως και η ίδια η ζωή βέβαια. Πέρυσι ένας φίλος, μιλώντας για την ίδια ταινία, διαφώνησε κι αυτός μαζί μου, λέγοντας: "ρεαλισμός, ρε!" Πρόσφατα την ξαναείδα.
  2. Ο λόγος για το Ρέκβιεμ για ένα όνειρο του Αρονόφσκι, το οποίο ασχολείται με τρία πράγματα: την μοναξιά, την τραγική κατάσταση στην οποία μπορούν να σε οδηγήσουν τα ναρκωτικά και την προσπάθεια των ανθρώπων να ξεφύγουν από το περιθώριο του κοινωνικού συστήματος μέσω του εθισμού. Είναι ίσως η καλύτερη ταινία που σου δείχνει με τον πιο γλαφυρό τρόπο γιατί να αποφύγεις τα ναρκωτικά. Μέχρι εκεί όμως. Κι αυτό γιατί στο κομμάτι της διαφυγής από το περιθώριο παρουσιάζει μια θεμελιώδη έλλειψη: την έλλειψη προοπτικής.
  3. Δεν εννοώ την κάθαρση. Η κάθαρση δεν χρειάζεται happy end για να έρθει, και στην ταινία έρχεται με την αποκάλυψη της πραγματικότητας στους ήρωες. Άλλωστε έχει να κάνει με το σενάριο. Εννοώ την προοπτική της διαφυγής, την απαλλαγή από τον μηδενισμό, από την αντιδραστική λογική της ματαιότητας. Και αυτό έχει να κάνει με το γιατί κάνουμε τέχνη.
  4. Λίγα λόγια όμως για την πλοκή. Σχετικά με την ιστορία του Χάρυ, του Τάιρον και της Μάριον κινείται σε δύο αλληλοεξαρτώμενα επίπεδα. Από την μία, η προσπάθεια διαφυγής γίνεται ψυχικά, μέσω της χρήσης ναρκωτικών. Τα ναρκωτικά τούς οδηγούν στο κόσμο της ουτοπίας, εκεί που κάθε επιθυμία φαντάζει εφικτή, κάθε προσωπική και οικονομική ανησυχία αντιμετωπίζεται με ένα "όλα καλά θα πάνε, θα στρώσει, θα γυρίσει... κ.ο.κ". Από την άλλη, γίνεται οικονομικά μέσω της διακίνησης. Οι ήρωες με αυτόν τον τροπο ελπίζουν ότι θα εξασφαλίσουν το βιοποριστικό τους μέλλον και εδώ είναι που εμφανίζεται η μοναδική υποψία προοπτικής. Με τα λεφτά απο τα ναρκωτικά η Μάριον επιθυμεί να ανοίξει τη δική της επιχείρηση μοδας. Η προοπτική όμως αυτή εξανεμίζεται τόσο από αντικειμενικούς (ένοπλες συγκρούσεις μεταξύ συμμοριών) όσο κι από υποκειμενικούς παράγοντες (εθισμός των ηρώων). Η εξέλιξη αυτή επιδεινώνει την κατάστασή τους, αφού αντικρίζοντας έναν όλο και πιο άσχημο κόσμο, παρασύρονται όλο και πιο βαθιά στην "κολαση" των ναρκωτικών.
  5. Το ίδιο συμβαίνει και με τη μητέρα του Χάρυ. Μόνη και ηλικιωμένη στο σπίτι της, με μοναδική της ελπίδα να δει τον γιο της να πετυχαίνει, εθίζεται σε χάπια διαίτης προκειμένου να εμφανιστεί σε μια τηλεοπτική εκπομπή, τα οποία την οδηγούν στην τρέλα. Η τηλεόραση είναι η ευκαιρία της να ξεφύγει από την απομόνωση και να γίνει αγαπητή σε πλήθος κοσμου. Η προοπτική όμως αυτή βρίσκεται μόνο στο μυαλό της.
  6. Κάποιος θα μπορούσε να αναρωτηθεί: "Μα, δε συμβαίνει στην πραγματικότητα αυτό; Δεν είναι γεγονός η κατάρρευση του αμερικανικού (και όχι μόνο) ονείρου, ειδικά στην εποχή του μιλένιουμ, χρονιά κατά την οποία βγήκε η ταινία; Οποιαδήποτε εναλλακτική προοπτική για ανθρώπους της κοινωνικής θέσης και της καταστασης του Χάρι ή της μητέρας του δεν θα ήταν εξωπραγματική ή έστω εξαιρετικά δύσκολη;"
  7. Εξαιρετικά δύσκολη ναι, εξωπραγματική όχι. Τουλάχιστον στην τεχνη. Γιατί αν, όπως έχει εκφραστεί, στην κρίση ακόμα και η υπενθύμιση της πραγματικότητας είναι πράξη αντίστασης, τότε θα πρέπει να ορίσουμε σε ποιους αυτή η τέχνη της υπενθύμισης, αυτή η τέχνη της έλλειψης προοπτικής απευθύνεται.
  8. Αν απευθύνεται σε ανθρώπους που βιώνουν την εκμετάλλευση, στους εργάτες, στους άνεργους, στους μαθητές και φοιτητές που αναγκάζονται να δουλεύουν ή να στερούνται, στους ηλικιωμένους, στους κρατούμενους, στους τοξικομανείς και στα λοατκια+ άτομα, στους περιθωριοποιημένους και στους άχρηστους για το κοινωνικό σύστημα, με λιγα λόγια στο κοινωνικό μπλοκ γύρω από την εργατική τάξη, τότε μάλλον είναι περιττή. Γιατί οι άνθρωποι αυτοί δεν έχουν ανάγκη από υπενθύμιση. Βιώνουν την πραγματικότητα στην καθημερινή τους πράξη και με σίγουρα πιο γλαφυρό τρόπο από τις σκηνές της ταινίας.
  9. Αν απευθύνεται σε ανθρώπους που περιστρέφονται γύρω από την καθεστηκυία τάξη, τότε μάλλον δεν έχει αντίκρισμα. Γιατί αυτό το κοινωνικό μπλοκ δεν ζει μακριά από την πραγματικότητα. Απλά, τα συμφέροντά του κινούνται σε άλλη περιοχή της μιας και μοναδικής πραγματικότητας. Επομένως, ποια είναι η συμβολή της τέχνης της υπενθύμισης στην πράξη της αντίστασης;
  10. Η τέχνη είναι αντίσταση όταν έχει προοπτική. Ακόμα και στην περίοδο του Β' Παγκοσμίου Πολέμου και της μεταπολεμικής κατακερματισμένης Ευρώπης, η προοπτική δεν έλειπε. Δεν ελειπε από τον θερμό μονόλογο του Μεγάλου Δικτάτορα του Τσάπλιν ή από τον ουρανό του Κλέφτη Ποδηλάτων του ντε Σίκα. Δεν λείπει ούτε από πρόσφατες ταινίες, απόδειξη ότι η αντίσταση στον μηδενισμό και στη ρητορική της ματαιότητας των εναλλακτικών προτάσεων καλά κρατεί, ακόμα και υπό καθεστώς καλλιτεχνικής αποδόμησης.
  11. Κάτι τέτοιες στιγμές νοσταλγώ τη φωτογραφική μηχανή του Μπουσκαπέ από την Πόλη του Θεού...

Προσθέστε περισσότερες πληροφορίες

To μέγιστο μέγεθος των αρχείων είναι 16ΜΒ. Επιτρέπονται όλες οι γνωστές καταλήξεις αρχείων εικόνας,ήχου, βίντεο. ΠΡΟΣΟΧΗ! Για να υπάρχει η δυνατότα embed ενός video πρέπει να είναι της μορφής mp4 ή ogg.

Νέο! Επιλέξτε ποιά εικόνα θα απεικονίζεται στην αρχή του σχόλιου.

Creative Commons License

Όλα τα περιεχόμενα αυτού του δικτυακού τόπου είναι ελεύθερα προς αντιγραφή, διανομή, προβολή και μεταποίηση, αρκεί να συνεχίσουν να διατίθενται, αυτά και τα παράγωγα έργα που πιθανώς προκύψουν, εξίσου ελεύθερα, υπό τους όρους της άδειας χρήσης Creative Commons Attribution-ShareAlike 4.0 International License