Μαρξιστική θεωρία οικονομικών συστημάτων με απλά λόγια

Σύντομη εξήγηση των ιδεών του Μαρξ για το πώς γίνεται η αλλαγή των οικονομικών συστημάτων. Τί σημαίνει πρωτόγονος κομμουνισμός, αρχαία ή ασιατική οικονομία, φεουδαρχία, καπιταλισμός, σοσιαλισμός, κομμουνισμός.

Ο Μαρξ είπε πως τα οικονομικά συστήματα αλλάζουν ανάλογα με την ανάπτυξη της τεχνολογίας και το ποιός ελέγχει τα μέσα παραγωγής (εργοστάσια, χωράφια κλπ). Στην ανθρώπινη ιστορία είχαμε τα εξής οικονομικά συστήματα: πρωτόγονος κομμουνισμός, αρχαία ή ασιατική οικονομία, φεουδαρχία, καπιταλισμός. Κατά τον Μαρξ μέσα στο καπιταλισμό δημιουργούνται οι συνθήκες για τον σοσιαλισμό και μέσα από το σοσιαλισμό θα έρθει ο κομμουνισμός.

ΠΡΩΤΟΓΟΝΟΣ ΚΟΜΜΟΥΝΙΣΜΟΣ: Πρωτόγονος κομμουνισμός ονομάζεται το οικονομικό σύστημα των πρωτόγονων προϊστορικών ανθρώπων, των κυνηγών-τροφοσυλλεκτών. Υπάρχουν ακόμη μερικές τέτοιες φυλές σε νησιά και στον Αμαζόνιο, και ένα πολύ γνωστό παράδειγμα είναι η φυλή San στη Νότια Αφρική. Το οικονομικό τους σύστημα έχει αναλυθεί και από σύγχρονους ανθρωπολόγους. Στον πρωτόγονο κομμουνισμό δεν υπάρχει ιδιοκτησία και δεν υπάρχει κράτος (ενστικωδώς οργανώνονται αναρχικά με οριζόντιες δομές), οι άνθρωποι απλά ζουν σε ομάδες που μαζεύουν φρούτα από το δάσος και κυνηγάνε άγρια ζώα για κρέας και μοιράζονται το φαγητό σε ισόποσες μερίδες μεταξύ όλων των μελών της φυλής. Υπάρχει τάση μερικοί να προσπαθούν να κρατήσουν περισσότερο φαγητό αλλά έχουν κοινωνικές δομές που ελέγχουν αυτό το φαινόμενο, μερικές φορές διά της βίας, οι ανθρωπολόγοι έχουν υπολογίσει πως σε αυτές τις κοινωνίες οι εγωιστές είναι περίπου το 30%, οι αλτρουιστές το 50%, και το 20% είναι κάπου ενδιάμεσα, έτσι οι αλτρουιστές είναι πάντα περισσότεροι και υπερισχύουν έναντι όποιου δείχνει εγωιστικές τάσεις, επιβάλλοντας την ισόποση μοιρασιά του φαγητού. Αυτό το σύστημα είχαν οι άνθρωποι επί εκατοντάδες χιλιάδες χρόνια. Το γεγονός της ύπαρξης αυτών των πρωτόγονων κοινωνιών δείχνει οτι η ανθρώπινη φύση δεν είναι μόνο εγωιστική-ατομικιστική (αλλά ούτε και μόνο αλτρουιστική). Ο Μαρξ εξήγησε πως η συμπεριφορά των ανθρώπων εξαρτάται σε μεγάλο βαθμό από το οικονομικό σύστημα, στον πρωτόγονο κομμουνισμό υπερισχύει ο αλτρουισμός επειδή δεν υπάρχουν ιεραρχικές δομές για να επιβληθούν οι εγωιστές, αλλά αυτό αλλάζει με την εμφάνιση του κράτους και της καλλιέργειας της γης. Η σχέση του ανθρώπου με τη φύση επίσης εξαρτάται από το οικονομικό σύστημα, στο πρωτόγονο κομμουνισμό οι άνθρωποι βλέπουν τον εαυτό τους ως μέρος της φύσης και την σέβονται.

ΑΡΧΑΙΑ/ΑΣΙΑΤΙΚΗ ΟΙΚΟΝΟΜΙΑ: Κάποια στιγμή πριν από περίπου 10.000 με 12.000 χρόνια οι άνθρωποι ανέπτυξαν γεωργική παραγωγή, δημιούργησαν πόλεις και κράτος (πρώτα σε Μεσοποταμία, Αίγυπτο, και Κίνα, μετά και αλλού), και τότε άλλαξε το οικονομικό σύστημα σε αυτό που ο Μαρξ ονόμασε αρχαία οικονομία, ή αλλιώς ασιατική οικονομία. Σε αυτό το οικονομικό σύστημα τα μέσα παραγωγής (χωράφια) τα ελέγχει το κράτος. Σε τέτοιες κοινωνίες εμφανίστηκε η πατριαρχία, οι σκλάβοι, ο χωρισμός της κοινωνίας σε κοινωνικές τάξεις με ανώτερους και κατώτερους, καθώς και ο οργανωμένος πόλεμος με στρατούς. Ο άνθρωπος αρχίζει να βλέπει τη φύση σαν αντίπαλο που πρέπει να την κατακτήσει με τη τεχνολογία. Αξίζει να σημειωθεί πως αν κάποιος σήμερα μιλάει για κρατικοποίηση των μέσων παραγωγής είναι σαν να μιλάει για επιστροφή σε αυτό το αρχαίο/ασιατικό οικονομικό σύστημα.

ΦΕΟΥΔΑΡΧΙΑ: Αργότερα στην ιστορία αναπτύχθηκε (με αρχή από Ευρώπη και Ιαπωνία) μια μετεξέλιξη της αρχαίας/ασιατικής οικονομίας που ονομάστηκε φεουδαρχία ή φεουδαλισμός. Στη φεουδαρχία το κράτος είναι αποκεντρωμένο και παραδίδει τον έλεγχο των μέσων παραγωγής στους φεουδάρχες. Οι περισσότεροι σκλάβοι μετατρέπονται σε δουλοπάροικους που εργάζονται για τον φεουδάρχη, συνήθως χωρίς να έχουν δικαίωμα να αλλάξουν αφεντικό. Οι δουλοπάροικοι δουλεύουν στο χωράφι (φέουδο) του φεουδάρχη και έχουν υποχρέωση να του παραδίδουν κάποια ποσότητα από το προϊόν της καλλιέργειας, και κρατάνε μια μικρή ποσότητα για τις ανάγκες τους (όταν ο φεουδάρχης δεν τους άφηνε να ψωφίσουν από τη πείνα).

ΚΑΠΙΤΑΛΙΣΜΟΣ: Κάποια στιγμή με την μεγαλύτερη ανάπτυξη των πόλεων εμφανίστηκε η αστική τάξη (οι αστοί, ή αλλιώς η μπουρζουαζία, δηλαδή οι πρώτοι καπιταλιστές), κυριάρχησαν στο εμπόριο και πήραν τον έλεγχο των μέσων παραγωγής από τους φεουδάρχες (συχνά με επαναστάσεις), και μετέτρεψαν τους δουλοπάροικους σε προλετάριους (μισθωτούς υπαλλήλους). Οι καπιταλιστές δημιούργησαν το θεσμό της ατομικής ιδιοκτησίας στα μέσα παραγωγής, καθώς και το αστικό κράτος δηλαδή το κράτος που προστατεύει την ατομική ιδιοκτησία. Οι σημερινοί μισθωτοί υπάλληλοι στο καπιταλισμό είναι μετεξέλιξη των δουλοπάροικων, που ήταν μετεξέλιξη των σκλάβων. Ο μισθωτός δεν έχει άλλο τρόπο να ζήσει από το να εργαστεί για τον καπιταλιστή. Γι'αυτό οι εργαζόμενοι στο καπιταλισμό ονομάζονται και μισθωτοί σκλάβοι. Ο μισθωτός έχει δικαίωμα να αλλάξει αφεντικό αλλά δεν μπορεί να μην έχει αφεντικό, και δεν υπάρχει τρόπος ολικής εξόδου από το καπιταλισμό παρά μόνο αν γίνει προλεταριακή επανάσταση. Σημειώνεται πως προλετάριος κατά τον Μαρξ ονομάζεται ο κάθε μισθωτός εργαζόμενος, όχι μόνο οι πολύ φτωχοί, δηλαδή προλετάριος είναι και ένας υψηλόμισθος, γενικότερα οποιοσδήποτε δεν έχει δικό του μέσο παραγωγής και αναγκάζεται να ζει παρέχοντας μισθωτή εργασία σε κάποιον ιδιοκτήτη μέσου παραγωγής.

ΣΟΣΙΑΛΙΣΜΟΣ: Ο Μαρξ θεώρησε πως κάποια στιγμή οι προλετάριοι θα καταλάβαιναν οτι είναι μισθωτοί σκλάβοι και θα έκαναν επανάσταση για να πάρουν τα μέσα παραγωγής, καταργώντας την ατομική ιδιοκτησία των καπιταλιστών (μιλάμε για εργοστάσια και επιχειρήσεις, όχι για προσωπική ιδιοκτησία όπως πχ το σπίτι που μένεις ή την οδοντόβουρτσά σου). Με τη κοινή χρήση των μέσων παραγωγής θα αλλάξει το οικονομικό σύστημα σε σοσιαλισμό, όπου όλη η κοινωνία θα διαχειρίζεται συνολικά τα μέσα παραγωγής. Σοσιαλισμός κατά τον Μαρξ δεν σημαίνει οικονομική ισότητα, ο καθένας πληρώνεται σύμφωνα με την ατομική παραγωγικότητά του, ενώ στο καπιταλισμό οι καπιταλιστές βγάζουν κέρδος λόγω της ιδιοκτησίας τους στα μέσα παραγωγής και όχι λόγω της ατομικής τους παραγωγικότητας (οι καπιταλιστές συνήθως δεν εργάζονται καθόλου, και συχνά είναι αμόρφωτοι, ο βιομήχανος Ford είχε πει "δεν χρειάζεται να μορφώνομαι εγώ αφού μπορώ να προσλάβω έναν μορφωμένο υπάλληλο"). Στον σοσιαλισμό υπάρχει δίκαια οικονομική ανισότητα καθώς ο καθένας αμοίβεται σύμφωνα με τη συνεισφορά του στη παραγωγή, ενώ στο καπιταλισμό η οικονομική ανισότητα είναι άδικη διότι οφείλεται κυρίως στη κληρονόμηση των μέσων παραγωγής (πολλά από τα οποία αποκτήθηκαν διά της βίας κατά τη διάρκεια των αστικών επαναστάσεων ενάντια στη φεουδαρχική αριστοκρατία, και με το Enclosures Act στην Αγγλία οι καπιταλιστές πήραν με νόμο του κράτους τη κοινόχρηστη γη που έβοσκαν τα ζώα τους οι κτηνοτρόφοι, εξαναγκάζοντάς τους να εργαστούν ως προλετάριοι για τους καπιταλιστές). Κατά τον Μαρξ ο σοσιαλισμός θα εμφανιζόταν πρώτα στις ανεπτυγμένες βιομηχανικές χώρες της Δύσης καθώς ο σοσιαλισμός μπορεί να εμφανιστεί μόνο μέσα από τον ανεπτυγμένο καπιταλισμό.

ΚΟΜΜΟΥΝΙΣΜΟΣ: Σύμφωνα με τον Μαρξ, ο σοσιαλισμός αναπτύσει ταχύτατα τα μέσα παραγωγής και τη τεχνολογία (περισσότερο από τον καπιταλισμό) καθώς η οικονομία έχει απελευθερωθεί από τον ανταγωνισμό του καπιταλισμού κι έτσι κάποια στιγμή σχεδόν όλη η οικονομική παραγωγή είναι πλήρως αυτοματοποιημένη με μηχανήματα και η ανθρώπινη εργασία πλέον γίνεται κυρίως για χόμπυ και όχι από ανάγκη. Τότε το οικονομικό σύστημα αλλάζει από σοσιαλισμό σε κομμουνισμό. Στον κομμουνισμό τα προϊόντα διαμοιράζονται στους ανθρώπους σύμφωνα με τις ανάγκες τους και όχι σύμφωνα με τη συνεισφορά τους στη παραγωγή, καθώς την παραγωγή την κάνουν κυρίως οι μηχανές χωρίς ανθρώπινη παρέμβαση και η ανθρώπινη εργασία θα γίνεται κυρίως για δημιουργική καλλιτεχνική εργασία, χόμπυ, υπηρεσίες που δεν αντικαθίστανται από μηχανές κλπ. Κατά τον Μαρξ ο κομμουνισμός μπορεί να προέλθει μόνο μέσα από τον ανεπτυγμένο σοσιαλισμό.

Προσθέστε περισσότερες πληροφορίες

To μέγιστο μέγεθος των αρχείων είναι 16ΜΒ. Επιτρέπονται όλες οι γνωστές καταλήξεις αρχείων εικόνας,ήχου, βίντεο. ΠΡΟΣΟΧΗ! Για να υπάρχει η δυνατότα embed ενός video πρέπει να είναι της μορφής mp4 ή ogg.

Νέο! Επιλέξτε ποιά εικόνα θα απεικονίζεται στην αρχή του σχόλιου.

Creative Commons License

Όλα τα περιεχόμενα αυτού του δικτυακού τόπου είναι ελεύθερα προς αντιγραφή, διανομή, προβολή και μεταποίηση, αρκεί να συνεχίσουν να διατίθενται, αυτά και τα παράγωγα έργα που πιθανώς προκύψουν, εξίσου ελεύθερα, υπό τους όρους της άδειας χρήσης Creative Commons Attribution-ShareAlike 4.0 International License