Μετά την εποχή του Πρωτεσίλαου: Η επαναστατική αυτοθυσία

Με την ανάμνηση του Sante Cazerio, των μαρτύρων απεργών πείνας και των αυτοπυρπολημένων αιχμάλωτων του IRA, του ΡΚΚ και του Λαϊκού Μετώπου, της Zîlan, του Firat Pirsus και της Sema Κoçer, του Mikhail Zhlobitsky και του Willem Van Spronsen, του Anthony Huber και των αμέτρητων επώνυμων και ανώνυμων επαναστατών που βάδισαν ευθεία στον θάνατο για χάρη της ελευθερίας και της αλληλεγγύης, για όλους τους επιζώντες ομήρους της τυραννίας του κρατικού φόνου...

post image

Μετά την εποχή του Πρωτεσίλαου: Η επαναστατική αυτοθυσία

Με την ανάμνηση του Sante Cazerio, των μαρτύρων απεργών πείνας και των αυτοπυρπολημένων αιχμάλωτων του IRA, του ΡΚΚ και του Λαϊκού Μετώπου, της Zîlan, του Firat Pirsus και της Sema Κoçer, του Mikhail Zhlobitsky και του Willem Van Spronsen, του Anthony Huber και των αμέτρητων επώνυμων και ανώνυμων επαναστατών που βάδισαν ευθεία στον θάνατο για χάρη της ελευθερίας και της αλληλεγγύης,

για όλους τους επιζώντες ομήρους της τυραννίας του κρατικού φόνου...

Ο Πρωτεσίλαος ήταν ο πρώτος Αχαιός πολεμιστής που σκοτώθηκε τη στιγμή της απόβασης στα παράλια της Τροίας. Ακόμα και τ’ όνομά του προεικονίζει τον ιστορικό ρόλο του. Οι μύθοι εξιστορούν τις συνέπειες ενός χρησμού που έλεγε ότι ο πρώτος Αχαιός που θα πατούσε στη γη της Τροίας, θα σκοτωνόταν επιτόπου. Το στράτευμα των Αχαιών επιδρομέων γνώριζε τον χρησμό. Όταν τα αχαϊκά πλοία προσάραξαν στην παραλία, κανένας δεν έβγαινε στη στεριά (τέτοια αυτοθυσία οι Έλληνες λεηλάτες!). Τη λύση την έδωσε ο πανούργος Οδυσσέας, ο βασιλιάς της Ιθάκης, που αποτέλεσε το μυθικό σύμβολο του δόλου. Έριξε την ασπίδα του στο έδαφος και πήδηξε πάνω στην ασπίδα. Έκανε το μεγάλο βήμα. Ένα βήμα επικίνδυνο, καθότι η ζωή του εξαρτιόταν από τη δεξιότητά του στην ισορροπία. Ένας ακόμα συμβολισμός του καιροσκοπισμού. Σίγουρα όμως γνώριζε ότι αυτή η λύση δεν ήταν οριστική. Ήταν απαραίτητο να σηκώσουν κάποια στιγμή τις ασπίδες και να βαδίσουν για να πολεμήσουν, ειδάλλως θα τους σάρωναν τα βέλη των Τρώων χωρίς να έρθουν ποτέ σε επαφή. Όσο καθυστερούσαν οι Αχαιοί να πατήσουν στο έδαφος, τόσο πιο ευάλωτοι γίνονταν. Άρα, το κοινό βέλτιστο ήταν να σκοτωθεί ένας επιδρομέας το συντομότερο. Ο Οδυσσέας έσωσε το τομάρι του, δημιουργώντας ταυτόχρονα τις συνθήκες για να προχωρήσει το στράτευμα: οι πιθανότητες εξασφάλιζαν ότι σύντομα κάποιος θα έχανε την ισορροπία του.

Υπάρχουν διαφορετικές εξιστορήσεις για τις τελευταίες στιγμές του Πρωτεσίλαου. Μια εκδοχή λέει ότι έριξε κι αυτός την ασπίδα του, αμέσως μετά τον Οδυσσέα, αλλά έχασε την ισορροπία του. Η άλλη εκδοχή λέει ότι δεν αντιλήφθηκε το τέχνασμα του Οδυσσέα κι οπότε, συμπέρανε ότι οι συνθήκες του χρησμού είχαν παρέλθει, παρότι ο Οδυσσέας ήταν ακόμα ζωντανός. Πήδηξε αμέριμνος και δέχτηκε επιτόπου ένα θανατηφόρο χτύπημα. Με την πρώτη εκδοχή, ο Πρωτεσίλαος έπεσε θύμα της διαφοράς ικανότητας. Με τη δεύτερη, έπεσε θύμα της δολιότητας αμιγώς˙δεν αντιλήφθηκε ότι η αυτοθυσία του βασιλιά ήταν πλασματική, σταθμισμένη με τρόπο που να τη μεταθέτει στον επόμενο, τον οποίον είχε παρακινήσει να κάνει ένα άλμα. Ο μύθος του Πρωτεσίλαου μιλάει ξεκάθαρα, με τις πιο εύγλωττες εικόνες, για τη σχέση της πολιτικής εξουσίας και του κοινωνικού σώματος μπροστά στον θάνατο. Η εξουσία χρησιμοποιεί την κεκτημένη δύναμή της για να επιβιώσει, την ίδια στιγμή που σπρώχνει τους υποτελείς να θυσιαστούν. Αν οι υποτελείς είναι τόσο αδαείς ώστε να μην αντιλαμβάνονται τις τεχνητές συνθήκες και τη διαφορά δυνατοτήτων, τόσο ταχύτερα επιτυγχάνεται ο σκοπός. Αυτή η διαφορά λειτουργεί και μάλλον περισσότερο τότε, ακόμα κι όταν οι υποτελείς μετέχουν στα κέρδη του αρπαχτικού-εκμεταλλευτικού πολιτισμού του αφέντη. Πχ. στη λεηλασία της Τροίας και στον βιασμό και την απαγωγή των γυναικών της (ο λόγος εκείνου του πολέμου).

Οι μύθοι του Τρωϊκού πολέμου έχουν και διαφορετικά παραδείγματα ηγεσίας. Οι πρίγκιπες Αίαντας και Έκτορας μονομάχησαν αντί των στρατευμάτων. Ωστόσο, η αναγνώριση της ισοδυναμίας τους κατά τη μονομαχία, δεν απέτρεψε τη συνέχιση του πολέμου. Εντέλει, η ισχύς των εξουσιών κρίνεται στην αντοχή των συγκεντρωμένων δυνάμεων, στην τριβή, όπως σημείωσε ο Κλαούζεβιτς κι αυτή η διαλεκτική, της οικονομίας του πολέμου, αποτελεί μια κοινωνιολογική δομή διαπολιτισμική. Η «σε τελική ανάλυση κυριαρχία των παραγωγικών δυνάμεων», όπως θα έλεγαν οι μαρξιστές.Σε άλλο επεισόδιο, η έπαρση του Πρίαμου, του συντρόφου του βασιλιά Αχιλλέα, έσωσε το αχαϊκό στράτευμα από μια πιθανότατη, φαινομενικά βέβαιη, καταστροφή. Ωστόσο, ας σταθούμε στον Οδυσσέα και τον Πρωτεσίλαο, προκειμένου να δούμε τη σχέση ανισότητας μπροστά στον θάνατο σ’ ένα συνολικό πολιτισμικό πλαίσιο, όχι μόνο αναφορικά στη σχέση των ταξικών θεσμών με το κοινωνικό σώμα, αλλά και στο ξεπέρασμά της. Δηλαδή, να δούμε τη σχέση Πολιτικού-Κοινωνικού με αναφορά στον θάνατο,σε καθολική κλίμακα.

Οι Αχαιοί εξεστράτευσαν εναντίον μιας πόλης. Γι’ αυτούς δεν ήταν ένας πόλεμος επιβίωσης˙ η Τροία δεν ήταν π.χ. Θερμοπύλες, ούτε για τους Τρώες, που είχαν την επιλογή να παραδώσουν την Ελένη. Ήταν αμφότερα ένας πόλεμος κτητικότητας κι ώς τέτοιος ενείχε την επιδίωξη οριοθέτησης των θυσιών, παρότι ή και διότι η κτητικότητα ενίοτε οδηγεί σε υπέρμετρες απώλειες, όπως συνέβη σ’ εκείνο τον πόλεμο. Αν οι Αχαιοί την ώρα που πλησίαζαν την ακτή της Τροίας, πίστευαν ότι οδεύουν συλλήβδην σε βέβαιο θάνατο, θα ορμούσαν δίχως δισταγμό. Είχαν αρκετό χρόνο περισσυλλογής και καταστάλαξης κατά τον διάπλου. Ο θάνατος στη μάχη ήταν μια πιθανότητα, ήταν αναγκαίος σε ένα ποσοστό και γι’ αυτό αποδεκτός ως ενδεχόμενο και περιβαλλόμενος με τιμές. Αλλά ο σκοπός ήταν να πάρουν την Τροία. Η αυτοθυσία δεν ήταν αυτοσκοπός, ήταν η εξαίρεση, μια έξτρα αξία. Κάποιοι όμως θα πέθαιναν.

Δεν γνωρίζουμε μαρτυρίες για εξουσίες που να κατάφεραν να ρίξουν στον Άδη οικειοθελώς ένα ολόκληρο σύνολο υποτελών. Στα οριακά ιστορικά παραδείγματα, παραμένει μια ελπίδα επιβίωσης. Από τους μονομάχους της Ρώμης, κάποιοι κατάφερναν να απελευθερωθούν, έχοντας επιβιώσει σ’ ένα πλήθος αναμετρήσεων ισοζυγείου ζωής και θανάτου. Οι πιθανότητες θανάτου σ’ αυτή τη συνθήκη πολλαπλασιάζονται κάθε φορά, μιλώντας με μαθηματική γλώσσα, διότι όσο ζεις, ζεις, αλλά πεθαίνεις μια φορά. Η επιβίωση μέχρι την απελευθέρωση είναι το άθροισμα του συνόλου των νικών, άρα, ένα κλάσμα του συνόλου των πιθανοτήτων, ενώ ο θάνατος είναι ένα ενδεχόμενο που μετράει εξολοκλήρου σε κάθε αναμέτρηση, άρα, ένα άθροισμα πιθανοτήτων. Γι’ αυτό άλλωστε πεθαίνουμε αναπότρεπτα, συσσωρεύοντας φθορές.Κι όμως, υπήρχε αληθής ελπίδα, η οποία κράτησε εν’ενεργεία τον πιο κανιβαλικό θεσμό που υπήρξε ποτέ, μέχρι τη στιγμή του Σπάρτακου, τη στιγμή που οι μονομάχοι σκλάβοι κατανόησαν ότι η συλλογική οικονομία θανάτου προσφέρει περισσότερες ελπίδες από την ατομική. Ο Α’ Παγκόσμιος Ιμπεριαλιστικός Πόλεμος, το πιο μαζικό σφαγείο στην ιστορία, γέννησε αμέτρητους τρόπους αποφυγής της μάχης και δυο επαναστάσεις που άλλαξαν την ιστορία. Ίσως η ιαπωνική μιλιταριστική παράδοση να αποτελεί εξαίρεση σ’ αυτό το ιστορικό σχήμα. Αλλά σ’ ετούτη την εργασία δεν μας αφορά η απόλυτη ταύτιση με την εξουσία. Το θέμα του Πρωτεσίλαου ξεκινάει από το σημείο που σταματάει η αυτοθυσία για χάρη μιας έτερης εξουσίας. Ο Οδυσσέας κατέβηκε πρώτος κι ο Πρωτεσίλαος ήταν συμμέτοχος της επιδρομής. Τα δυο συγκεκριμένα μυθικά πρόσωπα εκφράζουν την ανομολόγητη συλλογική διαπραγμάτευση του αναγκαίου θανάτου με όρους προσωπικής αυτοσυντήρησης, αν και μεταξύ τους υφίσταται μια ιεραρχική σχέση.

Πως αντιμετώπισαν λοιπόν οι διαφορετικές κοινωνίες κατά τη διάρκεια της ιστορίας την προβλεπόμενη θυσία ενός μέρους τους; Δεν θα κάνω μια επαγωγική σύνθεση. Δεν κάνω ιστορική σύνοψη. Αντίθετα, με ενδιαφέρει το συγκεκριμένο ιστορικό νόημα της τρέχουσας εμπειρίας. Ο μύθος και η διάστιξή του σε σύγκριση με τα επαναστατικά παραδείγματα της εποχής μας, μας προσφέρουν τη δυνατότητα να σκιαγραφήσουμε το σήμερα αποκαλυπτόμενο εξελικτικό μέτρο του πολιτισμού μπροστά στον θάνατο. Εδώ, ο μύθος δεν αποτελεί ιστορικό παράδειγμα -αποτελεί το διαρηγμένο σύνορο της ιστορικής διαλεκτικής, όπως αυτή αυτο-εξελίσσεται σε άμεσο πρακτικό χρόνο. Μ’ ένα τέτοιο πρίσμα είναι γόνιμο να εξετάσουμε τη σχέση του Οδυσσέα με τον Πρωτεσίλαο: τι μπορούμε πλέον ενσυνείδητα να αφήσουμε πίσω μας, το κοινωνικό κίνημα και η ανθρωπότητα.

Τα απρόσωπα συλλογικά ελάχιστα όρια -“τουλάχιστον τόσοι θα σκοτωθούν”- που συνεπάγονται προσωποποιημένες πιθανότητες -“μπορεί να είμαι ένας στους τόσους από το σύνολο, που θα σκοτωθούν” ή αντίστροφα, “ένας στους τόσους που θα πλουτίσουν”-, έχουν τη δική τους θεολογία. Στην ελληνική μυθολογία, η αβεβαιότητα προβαλόταν σ’ ένα θεϊκό πλάσμα, δηλαδή σε μια υπεράνθρωπη δύναμη, με το όνομα «Τύχη». Η υποκειμενοποίηση του αστάθμητου, που στις μονοθεϊστικές θρησκείες πήρε την κατεξοχήν αφηρημένη μορφή των «άγνωστων βουλών του κυρίου», μεταφέρθηκε στους νεότερους χρόνους, του φυσικού λόγου, με το όνομα που είχε στην ελληνική αρχαιότητα: η τυχαιότητα. Μόνο που πλέον, με την αποδόμηση κάθε υποκειμενικότητας υπό το πρίσμα της φυσικής ανάλυσης, η Τύχη δεν επανήλθε σαν πρόσωπο, αλλά με τη μορφή της ουσίας. Στη γλώσσα των φυσικών επιστημών, η τύχη είναι μια από τις έννοιες που οντοποιούν το απροσδιόριστο, δηλαδή ένα μέρος άγνοιας. Υπάρχουν κι άλλες, όπως η «σκοτεινή ενέργεια», η «σκοτεινή ύλη»… Ο Οδυσσέας κι ο Πρωτεσίλαος είχαν να κάνουν με την «τύχη».

Πριν μπει ο 21ος αιώνας, είχε αποδειχτεί η σχετικιστική εγγενής απροσδιοριστία στην πρόβλεψη της φυσικής εξέλιξης. Μπορούμε να κάνουμε κατά συνθήκη προβλέψεις συλλογικών ορίων. Όσο μεγαλώνουν οι κλίμακες ή μικραίνουν τα χρονικά διαστήματα, η ενδεχομενικότητα περιορίζεται, χωρίς να μπορεί ποτέ να μηδενιστεί.Οι συνθήκες είναι πάντα συναρτημένες στην ίδια τη διαδραστική ενδεχομενικότητα κι έτσι, οι συνθήκες που υπολογίζουμε ως δεδομένες, αναπόφευκτα απέχουν από τον πραγματικό κόσμο κι επίσης, αδυνατούν εγγενώς να μας προδιαγράψουν μια μοναδική προοπτική τους. Επιπλέον, η επίγνωσή μας για τη φύση του χρόνου, μας υποδεικνύει ότι αυτή η χαοτική συνάρθρωση των παραγόντων αυξάνεται. Είμαστε καταδικασμένοι ή ευλογημένοι (ανάλογα στο ηθικολογικό-ιδεολογικό πλαίσιο εκάστου) να πορευτούμε μέσα στη σχετική άγνοια. Η επιστήμη έχει κόψει σχέσεις με τον παντογνώστη θεό, παρότι οι επιστήμονες, δουλεύοντας για τις εξουσίες, πουλάνε ακόμα θεολογία. Από αυτή την επιστημολογική σύνοψη περί της τυχαιότητας, μας αφορά η διαφορά προβλεψιμότητας μεταξύ κλιμάκων ή με το ευρύτερο νόημά τους, μεταξύ συλλογικού και ατομικού.

Ενώ οι Αχαιοί γνώριζαν ότι ένας θα σκοτωθεί, προσπάθησαν να ρίξουν την καταδίκη ο ένας στον άλλον. Γενικά, η συνηθέστερη στάση των ανθρώπων μπροστά στον πόλεμο, είναι να ελπίζουν ότι θα βρεθούν στη μεριά εκείνων που θα επιβιώσουν. Αυτό ισχύει σε μεγάλο βαθμό και για τους ανθρώπους που πολεμούν για κοινούς σκοπούς. Εδώ παρεμβαίνει η μεταφυσική της θεάς Τύχης. Η άγνοια μεταμορφώνεται σε πίστη. Πρόκειται για έναν ζωϊκό αυτοματισμό χωρίς τον οποίον πιθανότατα να μην εξελισσόταν η ζωή. Δίχως την ελπίδα, η αναπόφευκτη άγνοια θα παρέλυε τη ζωή. Δεν γίνεται η ζωή να σταματάει εκεί που σταματάει η βεβαιότητα. Δίνοντας ένα όνομα στη φυσικώς ανυπέρβλητη άγνοια, «τύχη», δεν καταφέρνουμε να ξεφύγουμε από τη φυσική ατέλεια, όσο κι αν αποφεύγουμε να την εκλογικεύσουμε με μεταφυσικές ερμηνείες. Η έννοια τύχη, αναπόδραστα είναι μεταφυσική, ως οντοποίηση αυτού που η φυσική αδυνατεί να προσδιορίσει. Το ζήτημά μας βέβαια, δεν είναι η φιλοσοφική κριτική στη μεταφυσική και στη μεταφυσική κληρονομιά των επιστημών, αλλά η σχέση του Οδυσσέα με τον Πρωτεσίλαο. Οι Αχαιοί θα ήθελαν να καταφύγουν στη μεταφυσική, ώστε να μετακυλήσουν τον κίνδυνο του καθενός αναμεταξύ τους. Ο μύθος όμως, έβγαλε από τη σκιά αυτή την κουτοπονηριά που κατατρώει τις κοινωνίες μέχρι και σήμερα. Ο μαντικός χρησμός έβαλε τους Αχαιούς, αυτούς τους κατά βάθος ιδιοτελείς πολεμιστές, ενώπιον του υπόρρητου κανιβαλισμού τους και των ευθυνών τους. Η πιθανότητα προσδιορίστηκε χωροχρονικά: ένας θα σκοτωθεί ακριβώς εκεί και ακριβώς τότε. Κι εφόσον κατά πώς επιβεβαίωσε η φυσική, δεν μπορούν να βρίσκονται δυο σώματα την ίδια στιγμή στο ίδιο σημείο, έγιναν προβλέψιμες οι ακριβείς συνθήκες προσδιορισμού του ενός: εκείνος που θα πατούσε πρώτος εκεί που έπρεπε να πατήσουν όλοι.

Τότε λοιπόν, οι Αχαιοί αποκάλυψαν τον εαυτό τους. Το στράτευμα πάγωσε. Το μεταφυσικό πέπλο που ονομάζεται τύχη, εκμηδενίστηκε. Η προσωπική επιβίωση παρέλυσε τον κοινό σκοπό. Μέχρι που ένας βασιλιάς επιβεβαίωσε τη θέση του, προτάσοντας τον κοινό σκοπό μ’ έναν τρόπο που του έδινε τις βέλτιστες πιθανότητες επιβίωσης. Πιθανότητες που δεν ήταν ίσες, μα και που αν ήταν ίσες, θα άφηναν την επιλογή εκείνου που θα θυσιαζόταν, πάλι στα χέρια της θεάς Τύχης. Ο Οδυσσέας έβγαλε την κοινότητα από το κελί του ψυχαναλυτή, όχι με μια ρήξη, όχι αρνούμενος τα συντηρητικά πάθη, αλλά προσπερνώντας τη διαλεκτική κρίση μ’ έναν σκοτεινό τρόπο˙ εργαλειοποίησε τη μεταφυσική της τύχης εκ’νέου. Επιπλέον, η ίδια η κίνησή του, το γεγονός ότι ήταν εκείνος που όρισε αιφνιδίως τους νέους όρους του παιχνιδιού, τον έθεσε σε πλεονεκτική κατάσταση. Είναι μια σχέση που μάλλον ίσχυε έτσι κι αλλιώς μέσα στο ιεραρχημένο στράτευμα κι αυτό εξασφάλιζε ότι θα τον ακολουθούσαν κι άλλοι.

Το ίδιο κάνουμε σήμερα κι εμείς που δηλώνουμε ταγμένοι ενάντια στην αδικία, κάθε στιγμή που αντί να πάρουμε αποφασιστική θέση σ’ εκείνες τις αναγκαίες μάχες που προβλέπεται να έχουν βέβαιες απώλειες, κρατάμε μπαλάτζα. Μόνο που στη σύγχρονη συνθήκη, τους κανόνες τους ορίζει το κράτος κι εμείς μένουμε κρυμμένοι μέσα στο σκαρί του Οδυσσέα. Στους κύκλους του φετιχοποιημένου ρασιοναλισμού, επικρατεί η βολική προκατάληψη ότι οι μύθοι διαμορφώνουν μεταφυσικά νοήματα. Συμβαίνει το αντίθετο. Οι μύθοι ομολογούν την ανθρώπινη φύση, την κοινωνική τραγωδία όπως εκδιπλώνεται στην ιστορική διαλεκτική της. Ο χρησμός της απόβασης δεν ήταν μια άλογη παρεμβολή στην ανθρώπινη δράση -ήταν η αφαίρεση του μεταφυσικού πέπλου που καλύπτει τον έμμεσο κανιβαλισμό. Κάθε στιγμή που λέμε ότι είμαστε διατεθιμένοι να διακινδυνεύσουμε τη ζωή μας για την κοινωνική απελευθέρωση, αλλά ακόμα δεν ήρθε η ώρα μας, ξαναϋφαίνουμε αυτό το πέπλο, ενάντια στην διδαχή που έχουμε στα χέρια μας πάνω από δυο χιλιετίες. Η ιδέα της μεγάλης στιγμής της επανάστασης, εξυπηρετεί και σ’ αυτό. Και αντιστρέφουμε την αιτιότητα προκειμένου να την αποφύγουμε: τότε που θα αξίζει, εφόσον θα έχουμε τις πιθανότητες συλλογικής νίκης με το μέρος μας, θα διακινδυνέψουμε. Αλλά οι πιθανότητες νίκης δεν εμφανίζονται όσο δεν διακινδυνεύει κανείς. Κι όπως είπε ο μύθος, στην κρίσιμη στιγμή η ελπίδα επιβίωσης που προσφέρει η μαζικότητα, δεν είναι επαρκής για να δράσουμε. Στην κρίσιμη στιγμή έκαστος βρίσκεται προ των ευθυνών του. Κι η κρίσιμη στιγμή είναι κάθε ώρα. Η απόμακρη μέρα όπου θ’ αποκτήσει νόημα η αυτοθυσία είναι τόσο μεταφυσική, όσο κι η ιδέα της ισότητας μέσα σ’ έναν δήθεν “τυχαιοκρατικό” κόσμο όπου είναι απόλυτα βέβαιο ότι κάποιοι άλλοι θα φάνε βόμβες στο κεφάλι, κάποιοι άλλοι θα πνιγούν στη Μεσόγειο, κάποιοι άλλοι θα κοιμούνται στον δρόμο και θα τρώνε σκουπίδια, κάποιοι άλλοι θα τρώνε σφαίρες όταν σηκώνουν κεφάλι, κάποιοι άλλοι θα γεράσουν μέσα στη φυλακή και κάποιοι θα συνεχίσουν τον αγώνα έξω από αυτές τις συνθήκες που ορίζουν πραγματικά τα ταξικά σύνορα. Το καθήκον της αλληλεγγύης αποτελεί τη συνειδητή αντίθεση, απόλυτη διάζευξη, στη μεταφυσική της τυχαιότητας που υποκρύπτει και συντηρεί τους ταξικούς διαχωρισμούς.

Κατά το δεύτερο μισό του 20ού αιώνα, η ιδεολογική αποδόμηση του εργατικού κινήματος, είτε μέσα στον καθεστωτικό φιλελευθερισμό (δεδηλωμένο ή με σοσιαλιστικό μανδύα), είτε στα αντιπολιτευτικά ρεύματα (αριστεριστές, καταστασιακοί, μεταστρουκτουραλιστές κτλ.), παρήγαγε απειράριθμες μορφές εκλογίκευσης εκείνου του ατομικισμού που αποστρέφεται την αυτοθυσία. Οι κατηγορίες αντιστράφηκαν: Η αυτονομία του ανθρώπου προσδιορίστηκε με θεμελιώδη αξιωματική αρχή την προσωπική αυτοσυντήρηση κι όποιος λόγος τη θέτει σε κίνδυνο, αφορίστηκε ως μεταφυσικός. Έτσι, η δράση των ανθρώπων κι ολάκαιρη η προοπτική του βίου τους, αλυσοδέθηκαν στην πιο μεταφυσική ιδέα στην ιστορία: στην αθανασία. Μια ιδέα ιδιαίτερα προσοδοφόρα για το σύστημα κυριαρχίας. Οι υποτελείς ζουν σα να μην επίκειται κανένας θάνατος, πολύ περισσότερο από εκείνους τους κυρίαρχους που αναλαμβάνουν διακινδυνεύσεις προκειμένου ν’ αρπάξουν ότι προλάβουν. Ο Οδυσσέας έπαιξε τα ρέστα του, αλλά δεν έδωσε τη ζωή του, προκειμένου να μην γίνουν τα καράβια των επιδρομέων τα φέρετρά τους. Χιλιάδες άλλοι δίπλα του, περίμεναν κάποιον ενσυνείδητα θνητό, ενώ γνώριζαν ότι κάθε δευτερόλεπτο που περνάει όλο το στράτευμα οδεύει ραγδαίως προς τον θάνατο. Έτσι σήμερα στην ελληνική επικράτεια, για παράδειγμα, το κράτος εντείνει την αντεπαναστατική πολεμική του, ενώ το κοινωνικό κίνημα εξακολουθεί να αρνείται να αναλάβει οποιοδήποτε προληπτικό επαναστατικό μέτρο. Ένα ακόμα παράδειγμα, ενώ πλέον είναι αναντίστρεπτη η αποδόμηση του γήινου κλίματος, συνεχίζουμε να ζούμε στους μικρόκοσμούς μας σα να μην τρέχει τίποτα.

Να επιστρέψουμε στην ιστορία και τη ζωντανή πραγματικότητα της επανάστασης. Ένα πρόταγμα θεμελιωμένο στο αρνητικό είδωλο ενός μύθου, θ’ αποτελούσε μια ισχνή δεοντολογία. Ο μύθος δεν μπορεί να αναιρέσει τον εαυτό του, όσο αντιφατικός κι αν είναι. Η κατάφαση της αντίφασης δεν είναι αρκετή για το ξεπέρασμά της. Η ριζοσπαστική εξέλιξη διορθώνει τον μύθο. Είναι τα πρόσωπα που αναγνωρίζοντας την πραγματικότητα σαν μια συνθήκη αντίστοιχη εκείνης των Αχαιών πριν την απόβαση στην Τροία, καταργούν τη μεταφυσική συγκάλυψη της ανισότητας, απαρνούνται την ελπίδα της άνισης ατομικής επιβίωσης και της κοινής νίκης δίχως κοινή θυσία και ανοίγουν τον δρόμο στη δυναμική της συλλογικής ελπίδας. Είναι εκείνοι που αφαιρούν από τον θάνατο που επιβάλει η ταξική κυριαρχία, το θεοκρατικό πέπλο της τύχης και ορίζοντας τον χρόνο του, ζωντανεύουν τον χρόνο, τον αποσπούν από την έσχατη ετερονομία. Είναι αυτή η αμεσότητα που προσδίδει στη στιγμή την απόλυτη ιστορικότητά της, ένα συγκεκριμένο και μοναδικό νόημα στη διαλεκτική του γίγνεσθαι και της ολότητας. Και βέβαια, αυτοί είναι οι επαναστάτες που πραγματώνουν άνευ μέτρου την αλληλεγγύη, την ισότητα και την ελευθερία εδώ και τώρα. Μια ελευθερία μετριασμένη μπορεί να είναι αποδεκτή κι ύστερα να τεθεί υπό αμφισβήτηση αν αληθώς ονομάζεται ελευθερία. Όμως, η μετριασμένη ισότητα είναι μια έννοια ακατάληπτη, ένα σαχλό αστείο που ούτε ο πιο φανατικός φιλελεύθερος δεν θα τολμούσε να το εκτοξεύσει.

Για ν’ αφοπλίσω προκαταβολικά τις ενεδρεύουσες κακοήθεις απαντήσεις που θα καταλογίσουν λατρεία του θανάτου, ας καταγραφεί μια φορά ακόμα, ότι ο θάνατος δεν αποτελεί επιλογή, όμως ο τρόπος και εντός ορίων ο χρόνος του, ναι, εκτός απίθανου απροόπτου (να πέσει πάνω σου ένα αυτοκίνητο την ώρα που περπατάς στο πεζοδρόμιο, πχ.). Αν μπορούσαμε να αφαιρέσουμε από το βίωμα τις μεταφυσικές επιστρώσεις του, στην παραγωγή των οποίων η καπιταλιστική υπερθρησκεία έχει ξεπεράσει κάθε προγούμενο, θα διαπιστώναμε ότι η ποιότητα των τελευταίων στιγμών δεν διαφέρει από την ποιότητα της ζωής του προσώπου. Σε κάθε εποχή, οι ενδεχόμενες αιτίες θανάτου και οι πιθανότητές τους είναι απόλυτα καθορισμένες από τις ταξικές πολιτισμικές συνθήκες. Όπως σημείωσα στο «Μικρό αφιέρωμα στην πρώτη αντάρτισσα αεροπόρο στην ιστορία, Doğa Zilan και στον Rustem Cudi, τον ελεύθερο άνθρωπο της κορυφής»*, οι επαναστάτες δεν πεθαίνουν για έναν μεταφυσικό παράδεισο -πεθαίνουν για την επίγεια κοινότητα της ζωής, καταργώντας κάθε ιδιωτική ανταλλακτική αξία. Οι μάρτυρες της επανάστασης αφαιρούν από τα χέρια του κράτους το φάντασμα του θανάτου κι έτσι καταλύουν την τρομοκρατία του. Η ισότητα στον θάνατο διαλύει τη μεταφυσική κόλαση της ζωής.

Η αυτοτέλεια του υποκειμένου κατατείνει στην αδρανοποίησή του. Έρχεται μια στιγμή που τα υποκείμενα στέκονται παγωμένα, κοιτιούνται στα μάτια και ξέρουν ότι έχουν καταδικαστεί αμοιβαία στη σφαγή. Αυτό λέει ο μύθος, αυτό λένε και τα ποτάμια αίματος της ιστορίας. Τη λύση θα τη δώσει η συσσωρευμένη ανισότητα. Ή θα τη δώσει η αυτοθυσία της αλληλεγγύης. Αν μ’ έναν αναχρονισμό βάζαμε τους Κούρδους και Τούρκους επαναστάτες στα καράβια των Αχαιών, θα τους βλέπαμε να συναγωνίζονται ποιός θα πηδήξει πρώτος στη στεριά, δίχως να διστάσουν ούτε δευτερόλεπτο. Υπάρχει κάτι που τους κρατάει σε μια λελογισμένη κατανομή της αυτοθυσίας. Δεν είναι διόλου ο φόβος. Είναι το συλλογικό πρόγραμμα και σχέδιο, η κοινή στρατηγική, η συλλογική οικονομία της διαθέσιμης φθοράς και των νικών, που στεριώνουν πάνω σ’ αυτές τις ιδιαίτερες πράξεις. Να πώς χτίζονται κοινωνίες ισότητας. Ο Sante Cazerio κι ο Anthony Huber, πηδάνε από το καράβι πριν ακόμα προσαράξει. Στην πραγματικότητα αυτό έκαναν: σήκωσαν ο καθένας μόνος του την ευθύνη όλης της αθρωπότητας, ορμώντας πάνω στον εχθρό την ώρα που εκείνος φόνευε, δίχως να μετρήσουν τον προβλέψιμο υπέρμετρο κίνδυνο που η ανισότητα ισχύος καθιστούσε δεδομένο.

Η εισβολή του τούρκικου ιμπεριαλισμού/αποικειοκρατισμού στη Συρία, υπό τον έλεγχο των κυρίαρχων δυνάμεων, ήταν το προανάκρουσμα μιας εποχής αποκάλυψης όλων των αντιθέσεων που διαμορφώθηκαν με την άνοδο της αστικής τάξης μετά τον ευρωπαϊκό μεσαίωνα και μέχρι σήμερα. Ότι φτιάξαμε επί μισή χιλιετία, επανέρχεται στο προσκήνιο βίαια. Η Μαύρη εξέγερση της ηπείρου που οι ευρωπαίοι αποικειοκράτες ονόμασαν Αμερική, δεν αφήνει αμφιβολίες. Δεν είναι κακό να πειράζουμε τη ζυγαριά της πεποίθησης, εφόσον αυτό μας βοηθάει να δράσουμε αποφασιστικά ενάντια σ’ ένα μέλλον θλιβερό. Μα είναι ακόμα πιο σημαντικό να δούμε τώρα κατάματα πόσο θλιβερό ήταν προπολλού το παρόν μας -αυτό είδαν εκείνοι που δεν χαζολόγησαν- και ν’ αναλάβουμε την ευθύνη της ανθρωπινότητάς μας.

Ιστορικές αναφορές και παραπομπές:

Sante Cazerio: Ιταλός αναρχικός που εκτελέστηκε το 1894, αφού σκότωσε με μαχαίρι τον πρόεδρο της γαλλίας, ως απάντηση στη δολοφονική καταστολή που είχε εξαπολύσει το γαλλικό κράτος εναντίον των αναρχικών και τους θανάτους εργατών.

Zîlan (Zeynep Kinaci): Κούρδισσα αντάρτισσα που ανατινάχθηκε το 1996, επιτιθέμενη στις αποικειοκρατικές δυνάμεις.

Fırat Pirsus: Κούρδος αντάρτης που ανατινάχθηκε στις 26 Αυγούστου 2016 μέσα στο κεντρικό στρατόπεδο του στρατού, της αστυνομίας και των μυστικών υπηρεσιών στο Cizre, αφήνοντας περισσότερους από 120 νεκρούς μισθοφόρους της αποικειοκρατίας, τραυματίες, ισοπεδωμένα κτίρια και κατεστραμένα οχήματα.

Sema Κoçer (Rewşen Aşkara): Κούρδισσα αντάρτισσα που ανατινάχθηκε μετά από μάχη στο Ağrı του Νότιου Κουρδιστάν (Ιράκ) στις 31 Μάη 2020, αφήνοντας 30 νεκρούς αποικειοκράτες και κατεστραμένα τεθωρακισμένα οχήματα.

Ιστορικές πληροφορίες για τη ζωή του Fırat Pirsus: «Η ιστορία του αντάρτη Fırat Pirsus (Mustafa Aslan)», athens.indymedia.org/post/1605397/ Ιστορικές πληροφορίες για τις δράσεις του Fırat Pirsus και της Sema Κoçer: «Καθένας από εμάς γίνεται μια ατομική βόμβα που θα εκραγεί στην καρδιά σου - Βουνό, πόλη, αντάρτικο σε Κουρδιστάν-Τουρκία», athens.indymedia.org/post/1605368/

Mikhail Zhlobitsky: Αναρχικός που ανατινάχθηκε στα γραφεία της Ομοσπονδιακής Υπηρεσίας Ασφαλείας (FSB) της Ρωσίας, στην πόλη Αρχάγγελσκ, στις 31 Οκτώβρη 2018.

Willem Van Spronsen: Αναρχικός αντιφασίστας που έπεσε στις 13 Ιούλη 2019 από πυρά μπάτσων σε ένοπλη δράση εναντίον φυλακής μεταναστών στην πολιτεία της Ουάσιγκτον.

« ...Δεν στέκομαι άπραγος. Δεν θα έπρεπε να πω τίποτα περισσότερο από αυτό. Άφησα στην άκρη τη σπασμένη καρδιά μου και θεραπεύομαι με τον μόνο τρόπο που ξέρω... με το να είμαι χρήσιμος», athens.indymedia.org/post/1599153/

Anthony Huber: Διαδηλωτής που δολοφονήθηκε όταν προσπάθησε άοπλος να αφοπλίσει ένοπλο φασίστα που πυροβολούσε τους συγκεντρωμένους στην Kenosha των ΗΠΑ στις 25 Αυγούστου 2020.

*«Μικρό αφιέρωμα στην πρώτη αντάρτισσα αεροπόρο στην ιστορία, Doğa Zilan και στον Rustem Cudi, τον ελεύθερο άνθρωπο της κορυφής», athens.indymedia.org/post/1606815/

Εικόνες:

Προσθέστε περισσότερες πληροφορίες

To μέγιστο μέγεθος των αρχείων είναι 16ΜΒ. Επιτρέπονται όλες οι γνωστές καταλήξεις αρχείων εικόνας,ήχου, βίντεο. ΠΡΟΣΟΧΗ! Για να υπάρχει η δυνατότα embed ενός video πρέπει να είναι της μορφής mp4 ή ogg.

Νέο! Επιλέξτε ποιά εικόνα θα απεικονίζεται στην αρχή του σχόλιου.

Creative Commons License

Όλα τα περιεχόμενα αυτού του δικτυακού τόπου είναι ελεύθερα προς αντιγραφή, διανομή, προβολή και μεταποίηση, αρκεί να συνεχίσουν να διατίθενται, αυτά και τα παράγωγα έργα που πιθανώς προκύψουν, εξίσου ελεύθερα, υπό τους όρους της άδειας χρήσης Creative Commons Attribution-ShareAlike 4.0 International License