Ο ρόλος της ξένης βοήθειας και η εκβιομηχάνιση της μεταπολεμικής Ελλάδας(από Αυγή)

<<κατά πόσον σε μια σειρά πρόσφατες επεμβάσεις της ίδιας υπερδύναμης (στη Γιουγκοσλαβία, το Αφγανιστάν και το Ιράκ) αντλούνται μαθήματα από το παρελθόν. Και στις τρεις περιπτώσεις, όπως σημείωσε, αυτό που παρατηρούμε είναι ότι, μετά τη στρατιωτική επέμβαση, οι χώρες, με μικρή οικονομική βοήθεια, εγκαταλείπονται χωρίς άλλη στήριξη να "βρουν το δρόμο τους">>

Σε μια ενδιαφέρουσα επιστημονική συζήτηση, με ευρύτερο περιεχόμενο και πολιτικές προεκτάσεις, εξελίχθηκε η παρουσίαση του βιβλίου του \Γιώργου Σταθάκη\ |Το Δόγμα Τρούμαν και το Σχέδιο Μάρσαλ. Η Ιστορία της αμερικανικής βοήθειας στην Ελλάδα| (εκδόσεις Βιβλιόραμα), το βράδυ της Πέμπτης 26 Φεβρουαρίου, στην αίθουσα της ΕΣΗΕΑ. Για το βιβλίο μίλησαν οι: \Χριστίνα Αγριαντώνη\ (Παν. Θεσσαλίας), \Κώστας Κωστής\ (Παν. Αθηνών), \Μιχάλης Ψαλιδόπουλος (Πάντειο Πανεπιστήμιο)\ και \Κωνσταντίνος Αρβανιτόπουλος\ (Πάντειο Πανεπιστήμιο), με συντονιστή τον \Νίκο Πετραλιά\ (Παν. Αθηνών). Οι ομιλητές, από τη σκοπιά του ο καθένας (της οικονομικής ιστορίας οι δύο πρώτοι, της ιστορίας των οικονομικών θεωριών ο τρίτος, και των διεθνών σχέσεων ο τέταρτος), συνέκλιναν σε ορισμένες παρατηρήσεις για τη συμβολή του βιβλίου. Πρώτον, ότι αποτελεί ευτυχή περίπτωση μελέτης, η οποία συνδυάζει τη ματιά του ιστορικού και του οικονομολόγου. Δεύτερον, ότι βασική συνεισφορά της είναι η υπέρβαση αρκετών στερεότυπων, τα οποία για πολλά χρόνια κυριάρχησαν στον χώρο της πολιτικής αλλά και της επιστήμης (ανάμεσά τους, και η ανατροπή της παγιωμένης εικόνας για τις καταστροφικές επιπτώσεις του Εμφυλίου στην οικονομία, καθώς η μελέτη καταδεικνύει ότι τα έτη 1946-1949 η αγροτική και η βιομηχανική παραγωγή γνωρίζουν εντυπωσιακή ανάκαμψη). Τρίτον, ότι η ανά χείρας μελέτη αποτελεί απαραίτητο βοήθημα για τον μελετητή της οικονομίας αλλά και της κοινωνίας της περιόδου, καθώς, εκτός των άλλων, ανοίγεται σε ευρύτερα ερευνητικά πεδία. *** Ένα πρώτο σημείο, στο οποίο στάθηκαν οι εισηγητές, το βράδυ της Πέμπτης, ήταν η φύση και οι στόχοι της αμερικανικής βοήθειας. Κοινή ήταν η διαπίστωση ότι, στην πρώτη φάση της (βλ. λ.χ. Έκθεση Πόρτερ, 1947) διακρίνεται από μεταρρυθμιστικό πνεύμα στην πολιτική και την οικονομία, από τις ιδέες του ρουσβελτιανού Νιου Ντηλ – ο Μ. Ψαλιδόπουλος, μάλιστα, έκανε λόγο για την αναζήτηση ενός "σοσιαλδημοκρατικού δρόμου" διαχείρισης. Όσον αφορά τώρα την τύχη του εγχειρήματος, επισημάνθηκαν οι πολλαπλοί παράγοντες που το εμπόδισαν να ευοδωθεί και, στην πορεία του χρόνου, τροποποίησαν τους στόχους και τις επιδιώξεις του. Πρώτον, ότι αυτές οι απόπειρες εκσυγχρονισμού της οικονομίας (που επιδιώκουν, μεταξύ άλλων, κάποια ανακατανομή εισοδήματος, τη μείωση των δημόσιων δαπανών, την πάταξη της κερδοσκοπίας και τη φορολόγηση των κερδών) συναντούν τη λυσσαλέα αντίδραση των Ελλήνων επιχειρηματιών, αλλά και των κυρίαρχων, συντηρητικών πολιτικών κύκλων. Δεύτερον, επισημάνθηκαν οι εσωτερικές αντιφάσεις του εγχειρήματος, όπως λ.χ. η διάσταση απόψεων μεταξύ της -μεταρρυθμιστικής- αμερικανικής Αποστολής και της αμερικανικής πρεσβείας, που στήριζε την ακαμψία των επιχειρηματιών και των πολιτικών της Δεξιάς (Χρ. Αγριαντώνη). Επίσης, τονίστηκε η τροποποίηση των δεδομένων κατά τη διάρκεια του χρόνου, καθώς αρχίζει ο Εμφύλιος και εν συνεχεία οδεύουμε, σε διεθνές επίπεδο, προς τον Ψυχρό Πόλεμο, εξελίξεις που σηματοδοτούν αφενός την πολιτική σκλήρυνση της στάσης της αμερικανικής πλευράς και, αφετέρου, στο οικονομικό επίπεδο, την προτεραιότητα των στρατιωτικών στόχων (Κ. Αρβανιτόπουλος). Οι δυνατότητες και οι προοπτικές της εκβιομηχάνισης στη μεταπολεμική Ελλάδα -ζήτημα προσφιλές και πολυσυζητημένο στους κόλπους της ελληνικής Αριστεράς- υπήρξε ένα από τα επόμενα ζητήματα, το βράδυ της Πέμπτης. (Ας θυμίσουμε, εδώ, ότι η πρώτη μορφή της μελέτης, το 1989, είχε τίτλο "Το βιομηχανικό ζήτημα στην Ελλάδα, 1944-1953"). Ήταν εφικτή η εκβιομηχάνιση στην Ελλάδα που βγαίνει από τον Δεύτερο Παγκόσμιο, για να μπει, σε λίγα χρόνια, στον Εμφύλιο; Εξαιρετικά αμφίβολο αν υπήρχαν οι δυνατότητες, είπε ο Κώστας Κωστής, καθώς ο βολονταρισμός και ο ενθουσιασμός της έκθεσης Πόρτερ κάμπτονται, συν τω χρόνω, μπροστά στις ανυπέρβλητες δυσκολίες. Η βαριά βιομηχανία, συνέχισε, ήταν έξω από τις οικονομικές και κοινωνικές δυνατότητες της Ελλάδας, ενώ η αξιοποίηση της ξένης βοήθειας συναντά διαρκώς προβλήματα και αντιστάσεις, δεν βρίσκει τα αναγκαία οικονομικά και πολιτικά στηρίγματα. Η Χριστίνα Αγριαντώνη σημείωσε, ωστόσο, ότι το μεγαλύτερο μέρος των επενδύσεων, έστω και με χρονική καθυστέρηση, πραγματοποιήθηκε, ενώ χαρακτήρισε την "ανεδαφικότητα" των προγραμμάτων εκβιομηχάνισης μόνον σχετική, με την έννοια της απουσίας, κυρίως, κοινωνικών δυνάμεων που θα στήριζαν ένα τέτοιο σχέδιο. Μπορούμε, συνολικά, να κρατήσουμε τη διαπίστωση της Χρ. Αγριαντώνη, ότι η ιστορία της ξένης βοήθειας, με τις αντιφάσεις, τις παλινδρομήσεις, τις επιτυχίες και τις διαψεύσεις της, όπως δείχνει η συστηματική ανάλυση του Γ. Σταθάκη, μας επιβεβαιώνει ότι "οικονομία δεν είναι κάποια εξωτερική αντικειμενικότητα, αλλά προϋποθέτει κοινωνικό ιστό συνοχής και κοινές παραδοχές". Άλλωστε, επειδή, ως γνωστόν habent libelli sua fata, και η ίδια η ιστορία του βιβλίου του Σταθάκη, με τη διαδρομή της, φανερώνει, με έναν έμμεσο τρόπο, τη σύνθετη σχέση θεωρίας και πράξης: Αν δεχτούμε την παρατήρηση του Κ. Κωστή, στην πρώτη φάση της (με τίτλο "Το βιομηχανικό ζήτημα στην Ελλάδα, 1944-1953") ολοκληρώνεται το 1989, όταν η αποβιομηχάνιση βρίσκεται στην ημερήσια διάταξη και τα ζητήματα της εκβιομηχάνισης απορροφούν σημαντική ερευνητική ενέργεια. Στην τελική της μορφή η μελέτη έχει διευρυνθεί, ρίχνοντας το βάρος στο ζήτημα της ξένης βοήθειας, όταν πλέον η αποβιομηχάνιση αποτελεί δεδομένο, ενώ το ζήτημα της εισροής πόρων από την Ε.Ε. είναι πρωτεύον. Εξάλλου, όσον αφορά τις σχέσεις οικονομίας και πολιτικής στη σημερινή εποχή, ας σημειώσουμε, εν κατακλείδι, το ερώτημα του Μιχάλη Ψαλιδόπουλου κατά πόσον σε μια σειρά πρόσφατες επεμβάσεις της ίδιας υπερδύναμης (στη Γιουγκοσλαβία, το Αφγανιστάν και το Ιράκ) αντλούνται μαθήματα από το παρελθόν. Και στις τρεις περιπτώσεις, όπως σημείωσε, αυτό που παρατηρούμε είναι ότι, μετά τη στρατιωτική επέμβαση, οι χώρες, με μικρή οικονομική βοήθεια, εγκαταλείπονται χωρίς άλλη στήριξη να "βρουν το δρόμο τους". Αλλά η απάντηση συνιστά, πλέον, το αντικείμενο μιας άλλης συζήτησης.

Προσθέστε περισσότερες πληροφορίες

To μέγιστο μέγεθος των αρχείων είναι 16ΜΒ. Επιτρέπονται όλες οι γνωστές καταλήξεις αρχείων εικόνας,ήχου, βίντεο. ΠΡΟΣΟΧΗ! Για να υπάρχει η δυνατότα embed ενός video πρέπει να είναι της μορφής mp4 ή ogg.

Νέο! Επιλέξτε ποιά εικόνα θα απεικονίζεται στην αρχή του σχόλιου.

Creative Commons License

Όλα τα περιεχόμενα αυτού του δικτυακού τόπου είναι ελεύθερα προς αντιγραφή, διανομή, προβολή και μεταποίηση, αρκεί να συνεχίσουν να διατίθενται, αυτά και τα παράγωγα έργα που πιθανώς προκύψουν, εξίσου ελεύθερα, υπό τους όρους της άδειας χρήσης Creative Commons Attribution-ShareAlike 4.0 International License