το Κίνημα των ανέργων στην Αργεντινή

Του Τζέιμς Πέτρας

Από την προεδρία ήδη του στρατηγού Χουάν Ντομίνγκο Περόν, από το 1946 μέχρι το 1995, η αργεντίνικη επαρχία του Χουχούι, στον βορρά της χώρας, είχε κρατικές επιχειρήσεις και βιομηχανίες με καθεστώς κρατικής προστασίας, όπως εκείνες του καπνού και της ζάχαρης. Ένα σύμβολο της οπτικής του Περόν για τη χώρα, ήταν η επιχείρηση Aceros Zapla, μια επιχείρηση εκμετάλλευσης ορυχείων και σιδηρουργική βιομηχανία ταυτόχρονα κρατικής ιδιοκτησίας, που βρισκόταν μια ώρα από τον Ανατολικό δρόμο της επαρχιακής πρωτεύουσας, το Σαν Σαλβαδόρ του Χουχούι. Η επιχείρηση πλήρωνε στους εργαζόμενους μισθούς μεσαίας τάξης. Όμως η ζωή στο Χουχούι άρχισε να χειροτερεύει από τα τέλη της δεκαετίας του ’80, στον βαθμό που η Αργεντινή άρχισε να μειώνει τους τελωνειακούς δασμούς της και να ιδιωτικοποιεί τις επιχειρήσεις του δημόσιου τομέα. Το Χουχούι έχασε χιλιάδες θέσεις εργασίας, που μεταφέρθηκαν σε χώρες όπως η Κίνα και η Ινδία, όπου οι εργαζόμενοι είχαν πολύ χαμηλότερους μισθούς. Το χειρότερο πλήγμα το δέχτηκε το 1992, όταν η επιχείρηση ατσαλιού Aceros Zapla μείωσε τα εργατικά χέρια ριζικά, από 5.000 σε 700 άτομα. Οι νέοι διαχειριστές της επιχείρησης, ένα κονσόρτσιουμ που περιλάμβανε και τη Citicorp της Νέας Υόρκης, αποφάσισαν ότι μπορούσαν να έχουν μεγαλύτερα κέρδη αν επικέντρωναν τις δραστηριότητές τους σε παραγωγή ατσαλιού υψηλής ποιότητας για ειδικές χρήσεις. Στο μεταξύ η κυβέρνηση έκανε ελάχιστα πράγματα για τη δημιουργία θέσεων εργασίας. Ο επίσημος δείκτης φτώχειας ανάμεσα στους 600.000 κατοίκους του Χουχούι από 35% του πληθυσμού που ήταν το 1991 ανέβηκε το 1999 στο 55%. Αφού προσέτρεξαν στα συνδικάτα, αφού παρουσίασαν αιτήματα προς την Κυβέρνηση και διοργάνωσαν ειρηνικές διαδηλώσεις –όλα αυτά χωρίς αποτέλεσμα– οι κάτοικοι του Χουχούι ήταν από τους πρώτους που συμμετείχαν στο συνεχώς αυξανόμενο πλήθος των άνεργων Αργεντίνων που αναπτύσσουν μια νέα τακτική: τα μπλόκα στους δρόμους. Ένα από τα πρώτα μπλόκα που οργάνωσαν ήταν στη διεθνή γέφυρα του Οράσιο Γκουζμάν, κεντρική οδική αρτηρία που συνδέει την Αργεντινή και τη Βολιβία, τη νύχτα της 7ης Μαΐου του 1997. Στη διάρκεια των επόμενων τεσσάρων ημερών, τα οδοφράγματα επεκτάθηκαν σε όλη την επαρχία. Η πρώτη απάντηση της κυβέρνησης ήταν η βία: στις 20 Μαΐου, εκατοντάδες εργαζόμενοι στη βιομηχανία ζάχαρης τραυματίστηκαν από τις πλαστικές σφαίρες και τα δακρυγόνα του στρατού. Όταν όμως οι διαδηλωτές αντιστάθηκαν, η επαρχιακή διοίκηση συμφώνησε να δημιουργήσει 12.500 θέσεις εργασίας και να αυξήσει τη βοήθεια στους ανέργους. Τα μπλόκα των δρόμων επεκτάθηκαν γρήγορα στο Χουχούι και –σε άλλες μεσημβρινές επαρχίες– στις φτωχές συνοικίες βιομηχανικών πόλεων, όπως η Κόρδομπα, το Ροζάριο, το Νεουκέν και το Μπουένος Άιρες. Οι «πικετέρος», όνομα με το οποίο είναι γνωστοί οι αγωνιστές των μπλόκων, άρχισαν να οργανώνονται σε συνοικίες και δήμους. Για να αποφύγουν τη χειραγώγηση, το μεγαλύτερο μέρος των ομάδων αυτών κρατούν την αυτονομία τους και επιμένουν όλοι οι πικετέρος να παίρνουν μέρος στις αποφάσεις. Τα κύρια μπλόκα στήθηκαν γύρω από τη Λα Ματάντσα, ένα προάστειο στα δυτικά της πρωτεύουσας, όπου ζουν 2 εκατομμύρια φτωχοί ανάμεσα σε εκατοντάδες εργοστάσια που μολύνουν το περιβάλλον, όπου σε άλλες εποχές παρήγαν κάθε είδους προϊόντα, από αυτοκίνητα μέχρι υφάσματα. Οι πικετέρος της Λα Ματάντσα αποτελούν τον κεντρικό πυρήνα μιας δράσης που δεν εμφανίζει κανένα σημείο υποστολής αφού έριξε δύο κυβερνήσεις της Αργεντινής τον Δεκέμβριο. Αναδεικνύοντας τη δύναμη των «περιθωριοποιημένων» εργαζόμενων, οι άνεργοι της Αργεντινής αναποδογύρισαν αυτή την οικονομική τάξη, θέτοντας υπό αμφισβήτηση την παγκόσμια οικονομική ελίτ. Προωθούν τακτικές ενάντια στις πολιτικές της ελεύθερης αγοράς που μπορούν να αγγίξουν τους φτωχούς όλου του κόσμου. Απέδειξαν ότι η θεμελιακή αλλαγή δεν έρχεται από τους πολιτικούς και τους γραφειοκράτες, αλλά από τη δημοκρατία στη βάση και την άμεση δράση. Η ΠΡΩΤΗ ΠΡΟΕΔΡΙΑ του ΠΕΡΟΝ είχε σαν συνέχεια τρεις δεκαετίες στρατιωτικής δικτατορίας, με σύντομες παρεμβολές πολιτικής διακυβέρνησης, συμπεριλαμβανομένης της επιστροφής του Περόν στη δεκαετία του ’70. Μετά το τελευταίο στρατιωτικό καθεστώς, οι κυβερνήσεις των προέδρων Ραούλ Αλφονσίν (1983-1989), Κάρλος Μένεμ (1989-1999) και Φερνάντο ντε λα Ρούα (1999-2001) ήταν πιστές στη γραμμή που είχαν χαράξει οι χρηματοπιστωτικοί οργανισμοί που βρίσκονται υπό την επικυριαρχία του Θησαυροφυλακίου των ΗΠΑ. Η «φιλελευθεροποίηση» του εμπορίου και οι ιδιωτικοποιήσεις που ερήμωσαν το Χουχούι και τη Λα Ματάντσα δημιούργησαν πόλεις-φαντάσματα σε όλη τη χώρα, και οι δραστικές περικοπές στις κοινωνικές δαπάνες καταδίκασαν όλους εκείνους που δεν μπορούσαν να επιτρέψουν στον εαυτό τους την ελπίδα ιδιωτικής ασφάλισης. Προς χειροτέρευση των πραγμάτων, η Κυβέρνηση υιοθέτησε νομισματικές πολιτικές που οδήγησαν σε μια φρενήρη κερδοσκοπία και στη μαζική φυγή κεφαλαίων. Η περιστολή της οικονομικής δραστηριότητας που είχε σημειωθεί από το 1997, μετατράπηκε πέρυσι σε αυθεντική ύφεση, δημιουργώντας τη μεγαλύτερη συγκέντρωση σε παγκόσμιο επίπεδο άνεργων βιομηχανικών εργατών. Το επίσημο ποσοστό ανεργίας έφτασε στο 18,3%, ένας αριθμός που οι ανεξάρτητοι οικονομολόγοι θεωρούν ότι είναι πολύ κάτω από την πραγματικότητα. Το επίσημο ποσοστό φτώχειας σε εθνικό επίπεδο έφτασε στον αριθμό ρεκόρ 44%, διπλό σε σχέση με το 1991. Σε μια χώρα που συγκαταλέγεται στους μεγαλύτερους παραγωγούς κτηνοτροφικών και δημητριακών προϊόντων στον κόσμο, το μεγαλύτερο μέρος των Αργεντίνων δεν μπορούν να φάνε κρέας ή μακαρόνια: τα τρένα μεταφέρουν αυτά τα προϊόντα στα λιμάνια για να τα εξάγουν στην Ευρώπη. Ορισμένοι πικετέρος έχουν περάσει όλη τους τη ζωή στη συμπληρωματική οικονομία, σαν μικροπωλητές στους δρόμους, περιστασιακοί εργαζόμενοι, υπηρέτες κ.λπ. Αλλά πολλοί άλλοι μέχρι πρότινος εξασφάλιζαν τον μισθό τους στη μεταλλουργία, στη βιομηχανία παραγωγής ενέργειας κ.λπ., και πολλοί από αυτούς έχουν συνδικαλιστική εμπειρία. Ένα μεγάλο μέρος από τους πικετέρος είναι στην πραγματικότητα γυναίκες που οι σύζυγοί τους εξαντλήθηκαν από την ανεργία μακράς διαρκείας. Τα αργεντίνικα συνδικάτα, όπως οι βορειοαμερικάνοι ομόλογοί τους, οφείλουν την αυξανόμενη απώλεια αξιοπιστίας τους στην απώλεια των θέσεων εργασίας στη βιομηχανία. Η πιο παλιά από τις τρεις κύριες συνδικαλιστικές συνομοσπονδίες της χώρας, η Γενική Συνομοσπονδία Εργαζομένων (CGT), που έχει επικεφαλής της τον Ροντόλφο Ντάερ, συνεργάστηκε με την τελευταία δικτατορία και έκτοτε ήταν στενά συνδεδεμένη με τις επόμενες κυβερνήσεις. Μια συνομοσπονδία προϊόν διάσπασης έχει πάρει το όνομά της από τον ηγέτη της, τον Ούγο Μογιάνο: η CGT-Moyano οργανώνει γενικές απεργίες και χρησιμοποιεί μια λαϊκίστικη ρητορική, αλλά ουσιαστικά το μόνο που κάνει είναι να ασκεί πιέσεις στην κυβέρνηση για υποθέσεις δευτερεύουσας σημασίας, και να διαπραγματεύεται πίσω από τις πλάτες των εργαζομένων. Η Τρίτη συνομοσπονδία, η Γενική Συνομοσπονδία των Αργεντίνων Εργαζόμενων (CTA) είναι περισσότερο προοδευτική. Με κύρια δύναμή της την Ένωση Δημοσίων Υπαλλήλων, η CTA είχε συνεργαστεί με τους άνεργους και υποσχόταν δομικές αλλαγές, πήρε αγωνιστικές πρωτοβουλίες αλλά αργότερα έδειξε τάσεις υποχώρησης και ενεπλάκη σε διαπραγματεύσεις κεκλεισμένων των θυρών. Στη διάρκεια των διαδηλώσεων στις 19 και 20 του Δεκέμβρη, που κατέληξαν στην ανατροπή της κυβέρνησης Ντε λα Ρούα, οι αγωνιστές συνδικαλιστές βεβαιώνουν ότι ο κύριος ηγέτης της, ο Βίκτωρ ντε Χενάρο, ήταν απών. Οι τρεις συνομοσπονδίες έχουν μια παράδοση που στηρίζεται στις προσωπικές διασυνδέσεις των πιο υψηλόβαθμων γραφειοκρατών τους, πολλοί από τους οποίους αμείβονται με μισθούς ίδιους με εκείνους που παίρνουν οι υψηλόβαθμοι Αργεντίνοι αξιωματούχοι. Και οι τρεις επικεντρώνουν τη δράση τους στα μέλη τους και όχι στην εργατική τάξη στο σύνολό της. Και οι τρεις έχουν στενούς δεσμούς με τα κύρια κόμματα, το Κόμμα της Δικαιοσύνης του Μένεμ (περονιστές) και την Πολιτική Ριζοσπαστική Ένωση του Αλφονσίν και του Ντε λα Ρούα. Όλα αυτά εξηγούν το γιατί οι γενικές απεργίες, που είναι πολύ πιο συνηθισμένες στην Αργεντινή από ό,τι σε οποιαδήποτε άλλη χώρα, συνεχίζουν να είναι επεισόδια της μίας ημέρας, χωρίς καταλήψεις επιχειρήσεων ή κάποια άλλη στρατηγικής σημασίας κινητοποίηση. Τα συντεχνιακά στελέχη και εκείνα της Κυβέρνησης έμαθαν να μην κινούνται έως ότου να επιστρέψουν όλα στη φυσιολογική τους κατάσταση την επόμενη ημέρα. Αυτά τα ιδιαίτερα συμφέροντα εξηγούν το γιατί τα συνδικάτα που έδειξαν διατεθειμένα να οργανώσουν τους άνεργους οδηγήθηκαν τελικά στην αδιαφορία. Κανείς συνδικαλιστής αρχηγίσκος δεν είναι διατεθειμένος να στήσει κουβέντα στη γειτονιά μιας βίλα μιζέρια (=παραγκούπολη), να πάρει μέρος σε αυτοσχέδιες συγκεντρώσεις στα πιο απίθανα μέρη, με αέρα δυνατό ή ζέστη αποπνυκτική, ανάμεσα σε μωρά που κλαίνε, γυναίκες που ζητάνε τρόφιμα για τις οικογένειές τους και νέους που αδιαφορούν για τις οικονομικές αναλύσεις. Κανείς από αυτούς δεν είναι διατεθειμένος να βρεθεί πίσω από ένα οδόφραγμα με λάστιχα αυτοκινήτων που φλέγονται, να μπλοκάρει δρόμους και να βρεθεί αντιμέτωπος με πραγματικά πυρά. Οι συνδικαλιστές ηγέτες προτιμούν μια συνάντηση μισής ωρίτσας στο υπουργείο Εργασίας, μια τριμερή επιτροπή υποστήριξης στις επιχειρήσεις και στα προγράμματα λιτότητας, που εγγυώνται σταθερότητα στη διακυβέρνηση… Σε αντίθεση με αυτές τις πρακτικές, εμφανίστηκε και δυναμώνει η οργάνωση που ξεκινάει από τις συνοικίες, σε όλη τη Λατινική Αμερική. Στη Δημοκρατία του Αγίου Δομίνικου, οι φτωχοί των πόλεων αγωνίζονται για να συνεχίσουν να έχουν ηλεκτρικό, στη Βενεζουέλα υποστηρίζουν το λαϊκό πρόγραμμα του Προέδρου Ούγο Τσάβες, στη Βολιβία δουλεύουν μαζί με τα συνδικάτα ενάντια στην ιδιωτικοποίηση του πόσιμου νερού, κ.λπ. Αυτή η οργάνωση της συνοικίας αναπτύσσει σχέσεις με τα δυνατά αγροτικά κινήματα σε Βολιβία, Βραζιλία, Κολομβία, Εκουαδόρ, Μεξικό και Παραγουάη. Σε πολλές χώρες, η πιο αποτελεσματική τακτική είναι το μπλόκο. Η κίνηση μπλοκάρεται, τα φορτηγά δεν μπορούν να μετακινηθούν, τα εργοστάσια δεν μπορούν να προμηθευτούν πρώτες ύλες και οι μεγάλες αγροτικές εκμεταλλεύσεις δεν μπορούν να προωθήσουν τα προϊόντα τους. Ένα μπλόκο, όπως μια απεργία διαρκείας, βάζει εμπόδια στη συσσώρευση των κερδών, καθυστερεί τη διαδικασία ανταλλαγής, κόβει τα έσοδα από φόρους που επιτρέπουν στην Κυβέρνηση να πληρώνει το χρέος. Με αυτή τη δυναμική τακτική, οι Αργεντίνοι πικετέρος προώθησαν ένα πλατύ σύνολο αιτημάτων. Σε ένα τυπικό μπλόκο, απαιτούν την απελευθέρωση των κρατούμενων αγωνιστών και την απόσυρση των αστυνομικών δυνάμεων, απαιτούν δέματα με τρόφιμα, θέσεις εργασίας με κρατική επιδότηση, μισθούς αξιοπρεπείς, επιδόματα ανεργίας, χρηματοδότηση των καλλιεργειών και κοινωνικές δαπάνες για το νερό, το ηλεκτρικό, για εγκαταστάσεις υγιεινής και ασφαλτοστρωμένους δρόμους. Οι άνεργοι της Αργεντινής εφαρμόζουν σε αυτό το πλαίσιο μια δημοκρατία στη βάση. Όλες οι αποφάσεις λαμβάνονται συλλογικά σε ανοιχτές συνελεύσεις στο επίπεδο της συνοικίας ή του δήμου. Οι κινητοποιήσεις των πικετέρος σε ορισμένες περιοχές αφαίρεσαν την εξουσία από τα χέρια της τοπικής διοίκησης, δημιουργώντας ζώνες σχεδόν απελευθερωμένες. Σε μια βορειοανατολική πόλη, στο Χενεράλ Μοσκόνι, οι άνεργοι εργαζόμενοι εφάρμοσαν μια «παράλληλη οικονομία» με 300 σχεδόν προγράμματα, που περιλαμβάνουν αρτοποιεία, βιολογικές καλλιέργειες, εγκαταστάσεις βιολογικού καθαρισμού του νερού και κέντρα πρώτων βοηθειών. Ένα μέρος από αυτά τα προγράμματα είναι ήδη σε πλήρη λειτουργία. Την περασμένη άνοιξη, όταν οι δυνάμεις της αστυνομίας άρχισαν να αντιδρούν με περισσότερη βία, το κίνημα των ανέργων πήρε πιο ριζοσπαστικές μορφές. Τα αιτήματα των πικετέρος, που πριν από δύο μήνες θεωρούνταν από ορισμένους «αριστερίστικα», έγιναν τελικά το περιεχόμενο μαζικών λαϊκών κινητοποιήσεων που κατήγγειλαν το χρέος των 140 δισ. δολαρίων, και μετατράπηκαν σε κραυγή μάχης ακόμη και για τη μεσαία τάξη της Αργεντινής. Μια λίστα με τέτοια αιτήματα είχε εγκριθεί τον Σεπτέμβριο σε δύο εθνικές συναντήσεις, στη Λα Ματάντσα και στη Λα Πλάτα. Ενώ η καταστολή βάθυνε στην Αργεντινή και η Κυβέρνηση απαντούσε στις διαμαρτυρίες με πιο σκληρές επιθέσεις, δεν εμφανίστηκε κάποιας μορφής πρωτοπορία που να μετασχηματίσει το κίνημα των συνοικιών σε κυβέρνηση των εργαζομένων. Με δεδομένο το γεγονός ότι η αντίσταση του κινήματος προέρχεται από την τοπική αυτονομία, ορισμένες από τις πιο επιτυχημένες ομάδες πικετέρος αντιτίθενται σε μια οργάνωση σε εθνικό επίπεδο. Τα κόμματα της Αριστεράς και της Κεντροαριστεράς, από τη μεριά τους, περιορίστηκαν να πουλάνε τις εκδόσεις τους και να εκλέγουν τους αντιπροσώπους τους σε ένα ανίσχυρο Κοινοβούλιο. Παρόλο που ορισμένοι πικετέρος δέχθηκαν θέσεις σε κόμματα της άκρας Αριστεράς, συμπεριλαμβανόμενου του νέου σχηματισμού που ονομάζεται Κοινωνικός Πόλος, η πλειοψηφία του κινήματος των ανέργων αποφεύγει αυτού του είδους την πολιτική, με τον φόβο μήπως οι πικετέρος υποταχθούν σε ένα ρεφορμιστικό πρόγραμμα. Ένας ανάλογος φόβος εκφράζεται και για τις σχέσεις τους με τα συνδικάτα. Από την πλευρά της δεξιάς πάλι, ορισμένοι οπορτουνιστές περονιστές υποστηρίζουν τα αιτήματα των πικετέρος και προσφέρονται να διαπραγματευθούν για τις θέσεις εργασίας με την Κυβέρνηση. Αντικειμενικός τους στόχος είναι να προσελκύσουν με το μέρος τους τους πικετέρος για να ανασυγκροτήσουν το κόμμα. Μέχρι τώρα οι πικετέρος αντιστάθηκαν σε αυτές τις προσεγγίσεις, αλλά αν η καταστολή ενταθεί και οι βασικές ανάγκες δεν καλύπτονται, θα πρέπει να επιλέξουν ανάμεσα στο να ριζοσπαστικοποιήσουν ακόμη περισσότερο τον αγώνα τους ή να συνεργαστούν με τους πολιτικούς αρχηγούς. Ο Ντουάλτε το γνωρίζει καλά αυτό το παιχνίδι. Η θητεία του ως κυβερνητής του Μπουένος Άιρες (1991-1999), οφείλει πολλά σε ένα μηχανισμό πελατειακό που μοίραζε από τρόφιμα μέχρι θέσεις εργασίας. Κι όταν η ευνοιοκρατία δεν λειτουργούσε έστειλε τα φασιστικά αποσπάσματα. Ακόμη και την ώρα της τελετής ανάληψης της προεδρίας από τον Ντουάλτε, αυτά τα αποσπάσματα έκαναν την εμφάνισή τους και προκαλούσαν τους διαδηλωτές. Η αστυνομία υποστήριξε φυσικά τους φασίστες. Η κυβέρνηση των ΗΠΑ πολύ γρήγορα ζήτησε από τον Ντουάλτε να διαπραγματευθεί πολύ πιο σκληρούς οικονομικούς όρους για νέα δάνεια, πράγμα που θα οδηγήσει σε μια νέα ανάφλεξη και τότε το δίλημμα θα είναι ή ένα απολυταρχικό καθεστώς ή μια λαϊκή επανάσταση. 4/2/2001 (Επιλογή, απόδοση: Α.Ξ.)

από elp 17/12/2002 7:20 μμ.


post image
Το μέλλον είναι δικό μας

Εικόνες:

από ζ.π. 17/12/2002 10:17 μμ.


Νομίζω πως αρθογραφεί σε κάποιο περιοδικό,έτσι;Υπάρχει site; Ανήκει κάπου-συγκεκριμμένα;

από ελπίδα 18/12/2002 4:27 μμ.


Τα Σήματα Καπνού έβαλαν πολλά κείμενα για Αργεντινή στο indy αλλά να αγοράσουμε και κανά τεύχος τους. Εχουν πολλά και ενδιαφέροντα άρθρα και χρειάζονται την ενίσχυση μας.

Προσθέστε περισσότερες πληροφορίες

To μέγιστο μέγεθος των αρχείων είναι 16ΜΒ. Επιτρέπονται όλες οι γνωστές καταλήξεις αρχείων εικόνας,ήχου, βίντεο. ΠΡΟΣΟΧΗ! Για να υπάρχει η δυνατότα embed ενός video πρέπει να είναι της μορφής mp4 ή ogg.

Νέο! Επιλέξτε ποιά εικόνα θα απεικονίζεται στην αρχή του σχόλιου.

Creative Commons License

Όλα τα περιεχόμενα αυτού του δικτυακού τόπου είναι ελεύθερα προς αντιγραφή, διανομή, προβολή και μεταποίηση, αρκεί να συνεχίσουν να διατίθενται, αυτά και τα παράγωγα έργα που πιθανώς προκύψουν, εξίσου ελεύθερα, υπό τους όρους της άδειας χρήσης Creative Commons Attribution-ShareAlike 4.0 International License