Όταν οι έλληνες κομμουνιστές πήραν την εξουσία (στην ΕΣΣ, το μεσοπόλεμο)

Ένα από τα πιο άγνωστα θέματα του ελληνικού κομμουνιστικού κινήματος υπήρξε η δράση των ελληνικών κομμουνιστικών οργανώσεων στη Σοβιετική Ένωση μέχρι το '37. Τη σοβιετική κυριαρχία επί των πολυάνθρωπων ελληνικών κοινοτήτων εξασφάλιζαν οι κομματικές οργανώσεις, οι οποίες μ' αυτόν τον τρόπο ασκούσαν την εξουσία και υλοποιούσαν και τις πιο τολμηρές πολιτιστικές μεταρρυθμίσεις (όπως η καθιέρωση της δημοτικής και του 20γράμματου αλφάβητου)... Επειδή ξεκίνησε στο ίντι μια αποσπασματική συζήτηση για όλα αυτά, λέω να βάζω κατά καιρούς διάφορα θέματα, ώστε να συζητηθεί μια από τις πιο φωτεινές -και άγνωστες- πλευρές του ελληνικού κομμουνιστικού κινήματος.

Ο EΛΛΗΝΙΚΟΣ ΣΟΒΙΕΤΙΚΟΣ ΤΥΠΟΣ ________________________________________________________ Εφημερίδες και εκδοτικοί οίκοι -------------------------------------------------------- Η πολιτιστική ανάπτυξη των Ελλήνων της Σοβιετικής Ένωσης ήταν, όπως προαναφέραμε, από τις προτεραιότητες του νέου συστήματος. Η ιεράρχηση της πολιτιστικής ανάπτυξης στις πρώτες θέσεις καθορίστηκε από την πίστη των νέων κυρίαρχων ότι με την "πνευματική άνοδο των μαζών" θα ηττηθεί ο "συντηρητισμός" και "οι αντιδραστικές δυνάμεις." Για την υλοποίηση των στόχων θεωρήθηκε πρωταρχική η οργάνωση ενός ελληνικού εκδοτικού οίκου, o oποίος θα ανταποκρινόταν στις μεγάλες ανάγκες που είχαν προκύψει και θα βοηθούσε τα Ελληνικά Κομμουνιστικά Τμήματα. Το πρώτο μέλημα του Ελληνικού Τυπογραφείου θα ήταν η έκδοση μιας καθημερινής ελληνικής εφημερίδας, η οποία θα ήταν όργανο των κομμουνιστικών τμημάτων και θα επηρέαζε τις πολιτικές και ιδεολογικές επιλογές του ελληνικού πληθυσμού. Για την ίδρυση του τυπογραφείου, το Ελληνικό Κομμουνιστικό Τμήμα του Νοβοροσίσκ του Ρωσικού Κομμουνιστικού Κόμματος καλούσε όλα τα αντίστοιχα Ελληνικά Τμήματα να κάνουν γνωστές τις προτάσεις τους για το πού θα έπρεπε να εγκατασταθεί το Κεντρικό Τυπογραφείο, για να μπορεί εύκολα να ανταποκρίνεται στις ανάγκες όλου του ελληνισμού. Καλούσε τις άλλες τοπικές εφημερίδες να διαθέσουν τα επιπλέον τυπογραφικά στοιχεία που τους περίσσευαν. Εκτός από την έκδοση ημερήσιας ελληνικής εφημερίδας, το Κεντρικό Τυπογραφείο είχε ως στόχο να συγκεντρώσει τις καλύτερες δυνάμεις απ' τον ελληνισμό της Ρωσίας, ώστε να εκδίδει στην ελληνική γλώσσα την πλούσια ρωσική επαναστατική φιλολογία και να βοηθά τις σχολικές εργασίες με την έκδοση ή την ανατύπωση νέων σχολικών βιβλίων, συμβατών με το νέο σοβιετικό σύστημα. Στην κατεύθυνση των προτάσεων αυτών συγκροτήθηκαν τα δύο μεγάλα "ελληνικά εκδοτικά." Ο εκδοτικός οίκος "Κομμουνιστής" ("Κομυνιςτις"), με έδρα το Ροστόβ επί του Ντον για τους Έλληνες της νότιας Ρωσίας και της Υπερκαυκασίας, και ο εκδοτικός οίκος "Κολεχτιβιστής" ("Κολεχτιβιςτις"), με έδρα τη Μαριούπολη για τον ελληνισμό της Ουκρανίας. Συνολικά δημιουργούθηκαν τέσσερις ελλη-νικοί εκδοτικοί οίκοι: στο Ροστόβ, στην Κρίμσκαγια, στη Μαριούπολη και στο Σοχούμι. Ο εκδοτικός οίκος "Κομμουνιστής" άρχισε τη δραστηριότητά του πιθανόν πριν από το 1928, ενώ ο εκδοτικός οίκος "Κολεχτιβιστής" άρχισε τη δράση του το 1930. Πριν από τη λειτουργία των δύο ελληνικών αυτών εκδοτικών οίκων, στα πλαίσια του "Κεντρικού Εκδοτικού των Εθνοτήτων της ΕΣΣΔ", λειτουργούσε στη Μόσχα, έως το 1929, ελληνικός εκδοτικός οίκος. Το πρώτο βιβλίο που τύπωσαν οι μοσχοβίτικες εκδόσεις ήταν ένα αναγνωστικό για ενήλικες του Δ. Ν. Σαβώφ με τίτλο "Κόκκινες Αχτίδες. Αλφαβητάριο για τους ηλικιωμένους αγράμματους". Από τον εκδοτικό αυτό οίκο κυκλοφόρησαν άλλες δύο τουλάχιστον εκδόσεις. Τα επόμενα βιβλία προέρχονταν από το Ροστόβ επί του Ντον το 1928. Ηταν εκδόσεις του "Κραινατσιστάτ του Βόρειου Καυκάσου". Απ' αυτές τις εκδόσεις τυπώθηκε και η Γραμματική της νεοελληνικής γλώσσας του Κ. Τοπχαρά. Επίσης, πριν από τη δημιουργία στο Δονμπάς του ελληνικού εκδοτικού οίκου "Κολεχτιβιστής", εκδόθηκαν δύο βιβλια για τα ελληνικά πράγματα της Ουκρανίας. Το πρώτο εκδόθηκε το 1932 στα ουκρανικά από τη λαογράφο Κασάνδρας Κοστάν με το ψευδώνυμο της Αλεξάνδρας Κωνσταντίνωφ και αναφέρεται σε έργα Ελλήνων λαϊκών ποιητών και συγγραφέων σε ουκρανική μετάφραση. Το δεύτερο, επίσης στα ουκρανικά, εκδόθηκε από τον Γιάλη το 1931 στο Χάρκοβο. Αναφερόταν στην πολιτική οργάνωση των ελληνικών χωριών της Ουκρανίας, στην οικονομική τους κατάσταση, στην εκπαίδευση και στις πολιτιστικές τους δραστηριότητες. Με τη δημιουργία των εκδόσεων "Κομμουνιστής" και "Κολεχτιβιστής" άρχισε η περίοδος της ύπαρξης ολοκληρωτικά ελληνικών εκδοτικών οίκων. Ο σημαντικότερος από τους δύο αυτούς εκδοτικούς οίκους ήταν αυτός του "Κομμουνιστή", ο οποίος εξέδιδε και την ομώνυμη εφημερίδα. Η εφημερίδα Κομμουνιστής αποτελούσε τη συνέχεια της εφημερίδας Σπάρτακος και είχε τη μεγαλύτερη κυκλο-φορία απ' όλες τις ελληνικές εφημερίδες της Σοβιετικής Ένωσης. Η εκδοτική ομάδα του "Κομμουνιστή" ανέλαβε την έκδοση όλων των ελληνικών σχολικών βιβλίων. Το ίδιο έκανε και ο εκδοτικός οίκος του "Κολεχτιβιστή" με έδρα το Δονμπάς της νότιας Ουκρανίας, ο οποίος λειτουργούσε στα πλαίσια του ουκρανικού κρατικού εκδοτικού οίκου των εθνικών μειονοτήτων. Εξέδιδε ελληνικά βιβλία στη δημοτική και στα μαριουπολίτικα. Ως εκδοτική αρχή αναφέρεται άλλοτε ο “Κολεχτιβιστής” και άλλοτε οι ουκρανικές κρατικές εκδόσεις. Οι εκδόσεις αυτές στην Ουκρανία αποτελούσαν συνέχεια της εκδοτικής προσπάθειας της ίδιας ομάδας που εξέδιδε την εφημερίδα Κολεχτιβιστής στην μαριουπολίτικη διάλεκτο. Στην Μαριούπολη υπήρχε συγκροτημένη ελληνική φιλολογική ομάδα, η οποία υπέγραφε στην εφημερίδα διάφορα κείμενα. Η ταύτιση της σύνταξης του Κολεχτιβιστή και της φιλολογικής ομάδας είναι εμφανής. Για παράδειγμα, χαιρετίζοντας τη δεκάχρονη φιλολογική δράση του "ποιητή του κάρβουνου", συνυπέγραφαν "Η κολεχτίβα των συνεργατών της σύνταξης και η Μαριουπολίτικη ρωμαίικη φιλολογική γρούπα." Aπό το 1933 άρχισε η έκδοση του λογοτεχνικού περιοδικού Νεότητα και του παιδικού "Πιονέρος". Οι ελληνικές εκδόσεις του Δονμπάς κυκλοφόρησε τις "Φλογομηνύτρες Σπίθες", μια συλλογή με τα καλύτερα έργα των Ελλήνων λογοτεχνών της Ουκρανίας. Σε αντίθεση με τις εκδόσεις "Κομμουνιστής", που εξέδιδε πλήθος βιβλίων γενικότερου ενδιαφέροντος, ο "Κολεχτιβιστής" επικέντρωνε το ενδιαφέρον του σε λογοτεχνικά και σχολικά βιβλία. Την επιμέλεια των σχολικών βιβλίων είχε ο δάσκαλος Αμφικτύων Δημητρίου. Μερικά παιδικά βιβλία ήταν ιδιαίτερα προσεγμένα, όπως για παράδειγμα το έγχρωμο παιδικό βιβλίο του Σ. Μάρσακ με τίτλο "Ι πόστα", το οποίο αναφέρεται στις ταχυδρομικές υπηρεσίες και προσπαθούσε να μυήσει τα παιδιά στις αντίστοιχες διαδικασίες. Μεταξύ των εκδόσεων του εκδοτικού οίκου του Δονμπάς ξεχωρίζουν έργα των Τσέχοφ και Πούσκιν σε μετάφραση στα μαριουπολίτικα από τον Γκεόργκι Κοστοπράφ. Εμφανίστηκαν επίσης λαϊκοί ποιητές και λογοτέχνες, οι οποίοι εμπνέονταν από την επανάσταση και τους στόχους της. Τα έργα τους δημοσιεύονταν στον "Κολεχτιβιστή" στα μαριουπολίτικα και στη δημοτική. Τέτοια περίπτωση είναι ο "ποιητής-σαχτιόρος", δηλαδή "ποιητής- ανθρακωρύχος", Π. Μπεσποστζάντνι. Ο νέος αυτός εργάτης-ποιητής έγραφε επηρεασμένος από τη ζωή του ανθρακωρύχου: "Ολα τα ποιήματά του είναι γραμμένα απ' τη ζωή των ανθρακωρύχων για αυτό και είναι σημαδεμένα με το δικό του βίωμα, με την σκέψη του. Μεγάλο θυμό έχει... για την πρότερη παλαιά κατάσταση και μεγάλη αγάπη για το καινούριο Δονμπάς." Στην εφημερίδα "Κολεχτιβιστής" συναντούμε έργα του ποιητή αυτού στη μαριουπολίτικη διάλεκτο σε μεταφράσεις του Γ. Κοστοπράφ και Α. Σαπουρμά και στη δημοτική σε μετάφραση του Αμφικτύωνα Δημητρίου. Η σημαντικότερη φυσιογνωμία στο χώρο των γραμμάτων ήταν ο Γιώργης Κοστοπράφ. Διαμορφωμένος στο πνεύμα της νέας περιόδου αφομοίωνε δημιουργικά τα πλούσια στοιχεία της λαϊκής ποίησης. Τα καλύτερα ποιήματά του τα έγραφε στη διάλεκτο της Μαριούπολης. Έγινε μέλος της Ένωσης Σοβιετικών Συγγραφέων και εκπροσώπησε την ελληνόφωνη σοβιετική λογοτεχνία στο 1ο Συνέδριο των Σοβιετικών Συγγραφέων, που συνήλθε στη Μόσχα. Ο ακαδημαϊκός Μaxim Rilski θα γράψει αργότερα: "Ο Γ. Κοστοπράφ είναι ένας από τους πρωτεργάτες της ελληνόφωνης σοβιετικής λογοτεχνίας, ένας πατριώτης-ποιητής με μεγάλο ταλέντο... Ένας ποιητής που περιέγραψε με μεγάλη δύναμη τους σοσιαλιστικούς μετασχηματισμούς στη Σοβιετική Ένωση, τη ζωή και την εργασία των σοβιετικών ανθρώπων."

Ο "Σπάρτακος" υπήρξε μια από τις πρώτες κομμουνιστικές εφημερίδες στη σοβιετική Νότια Ρωσία. Εκδιδόταν στηνπαραλιακή πόλη Νοβοροσίσκ. Σ' όλη την περιοχή υπήρξε ισχυρή πληθυσμιακή ελληνική παρουσία που απαρτίζονταν κυρίως από μετανάστες του 19ου αιώνα και πρόσφυγες από το μικρασιατικό Πόντο και τον Καύκασο (Καρς). Η ομάδα των Καρσλήδων υπήρξε και εδώ μαζικά φιλομπολσεβικική. Στην ευρύτερη περιοχή θα δημιουργηθεί το 1930 μια αυτόνομη, εντός του διοικητικού σοβιετικού συστήματος Ελληνική Περιοχή με πρωτεύουσα την κωμόπολη Κριμσκ. Η ηγεσία της Περιοχής ασκούνταν από τις ελληνικές κομματικέ οργανώσεις.

Εικόνες:

από poly endiaferon 09/12/2006 10:12 πμ.


mporeis na baleis kai alles plirofories, piges, klp? O "Spartakos" eidika einai ola ta lefta! pou to brikes re thirio? exeis alla filla na valeis? Thanx

Υπάρχουν και άλλα πολύ εντυπωσιακά ντοκουμέντα, ειδικά από την εποχή που αρχίζει η μεγάλη γλωσσική μεταρρύθμιση (από το 1925), όπου υλοποιούνται οι πλέον "ακραίες" απόψεις του δημοτικιστικού κινήματος (όπως καθιέρωση 20γράμματου αλφάβητου) ή η ιστορία των αυτόνομων Ελληνικών Περιοχών, των ελληνικών κολχόζ κ.λπ. Η ιδέα να βάζω στη βιβλιοθήκη του ίντι θεματάκια σχετικά, προέκυψε από συζητήσεις που είχαμε πρόσφατα εδώ, όπου διαπίστωσα ότι δεν υπάρχει γνώση για μια από τις πιο ενδιαφέρουσες εποχές για το ελληνικό κομμμουνιστικό κίνημα και αντίθετα, κυριαρχεί μια ελλαδοστρέφεια που επιτρέπει να ανθίζουν και οι πλέον αντιδραστικές ερμηνείες. Τα συγκεκριμένα κειμενάκια και τα άλλα ντοκουμέντα μου επέτρεψε να τα χρησιμοποιώ κατα το δοκούν ο παλιός μου σύντροφος Αγτζίδης και τον ευχαριστώ πολύ. Ένα πρόβλημα που υπάρχει, είναι ότι δεν μπορούν για τεχνικούς λόγους να δημοσιευτούν οι υποσημειώσεις. Προχθές μάζεψα όλα τα βιβλία που έχω στη βιβλιοθήκη μου σχετικά μ' αυτή τη ιστορία και τα ξαναδημοσιεύω: -Θεοχάρης Κεσσίδης, Περί των αιτιών της καταρρεύσεως της ΕΣΣΔ, Αθήνα, εκδ. Ακαδημία Αθηνών, 1994. -Θεοχάρης Κεσσίδης, Η ιστορική πορεία των ελληνοποντίων, Θεσσαλονίκη, εκδ. Κυριακίδη. -Βάλια Μουρατίδου, Εκατόχρονη Οδύσσεια, Θεσσαλονίκη. -Παναγιώτης Τανιμανίδης, Ποντιακοί οικισμοί στην πρώην Σοβιετική Ένωση, Θεσσαλονίκη, εκδ. Παναγία Σουμελά. -Ερμής Μουρατίδης, Το ποντιακό θέατρο. Νότια Ρωσία-Γεωργία-Ουκρανία (1810-1917), α¨ τόμος, Θεσσαλονίκη. -Ερμής Μουρατίδης, Το ποντιακό Θέατρο στην ΕΣΣΔ, β΄ τόμος, Θεσσαλονίκη. -Βλάσης Αγτζίδης, Παρευξείνιος Διασπορά. Οι ελληνικές εγκαταστάσεις στις βορειοανατολικές ακτές του Εύξεινου Πόντου, Θεσσαλονίκη, εκδ. Κυριακίδη. -Βλάσης Αγτζίδης, Ποντιακός ελληνισμός. Από τη γενοκτονία και το σταλινισμό στην περεστρόικα, Θεσσαλονίκη, εκδ. Κυριακίδη, 1990. -Βλάσης Αγτζίδης, «Το γλωσσικό ζήτημα στις ελληνικές κοινότητες της Σοβιετικής Ένωσης κατά την περίοδο του μεσοπολέμου», περιοδικό Τα Ιστορικά, τεύχος 43, εκδ. Μέλισσα, Δεκέμβριος 2005. -Δελτίο Κέντρου Μικρασιατικών Σπουδών, Μικρασιατική Καταστροφή και ελληνική κοινωνία, τόμ. 9ος, Αθήνα, 1992. -Ανδρέας Η. Ζαπάντης, Ελληνοσοβιετικές σχέσεις 1917-1941, Αθήνα, εκδ. Εστία, 1989. -Ι. Κ. Χασιώτης, Οι Έλληνες της Ρωσίας και της Σοβιετικής Ένωσης, Θεσσαλονίκη, εκδ. University Studio Press, 1998. -I. Κ. Χασιώτης, Επισκόπηση της ιστορίας της νεοελληνικής διασποράς, Θεσσαλονίκη, εκδ. Βάνιας, 1993. -Μαρία Βεργέτη, Ομογενείς από την πρώην Σοβιετική Ένωση, Θεσσαλονίκη, εκδ. Κυριακίδη, 1998. -Michel Bruneau, Η διασπορά του ποντιακού ελληνισμού, Αθήνα, εκδ. Ηρόδοτος, 2000.

Η εφημερίδα "Κομμουνιστής" (Κομυνιςτις, στο 29γράμματο αλφάβητο) υπήρξε η συνέχεια του "Κόκκινου Καπνά" (Κόκινος Καπνας) που εκδιδόταν στο Σοχούμι από το 1930-1938. Στη περιοχή υπήρχαν περί τα 45 ελληνικά χωριά και ετοιμάζονταν να δημιουργήσουν την 5η αυτόνομη σοβιετική Ελληνική Περιοχή εντός της Αυτόνομης Σοσιαλιστικής Δημοκρατίας της Αμπχαζίας, που ήταν ενταγμένη στη Σοσιαλιστική Σοβιετική Δημοκρατία της Γεωργίας της ΕΣΣΔ. Η εφημερίδα -όργανο της τοπικής ελληνικής κομματικής επιτροπής, που έφτασε να έχει τιράζ 7.000 φύλλα-υπήρξε εργαλείο των δημοτικιστών στη σύγκρουσή τους με την αριστερή ομάδα των διαλεκτιστών.

.

από . 09/12/2006 4:32 μμ.


.

Εικόνες:

από ### 14/12/2006 12:43 πμ.


καλό είναι κάποια πράγματα να τα βλέπουμε Αυτούς άστους να χαίρονται η ουσία μετράει και αυτή δεν είναι άλλη από την ιδεολογία...δε νομίζω πως τέτοιες δημοσιεύσεις βλάπτουν, ίσως να πιέζουν προς την κατεύθυνση της αυτοκριτικής και του επαναπροσδιορισμού, και αυτό δεν είναι σε καμμία περίπτωση κάτι αρνητικό, είναι το ζητούμενο... Παρεπιπτώντος, δε τα 'χω ξαναδεί αυτά στη ζωή μου ...

από 21/07/2008 4:41 μμ.



 

Τα παραπάνω στοιχεία της ενότητας "Όταν οι Έλληνες κομμουνιστές πήραν την εξουσία"  έχουν βασιστεί στο βιβλίο του Βλάση Αγτζίδη: Παρευξείνιος Διασπορά. Οι ελληνικές εγκαταστάσεις στις ανατολικές περιοχές του Εύξεινου Πόντου, εκδ. Κυριακίδη, Θεσσαλονίκη, 1995.

Προσθέστε περισσότερες πληροφορίες

Creative Commons License

Όλα τα περιεχόμενα αυτού του δικτυακού τόπου είναι ελεύθερα προς αντιγραφή, διανομή, προβολή και μεταποίηση, αρκεί να συνεχίσουν να διατίθενται, αυτά και τα παράγωγα έργα που πιθανώς προκύψουν, εξίσου ελεύθερα, υπό τους όρους της άδειας χρήσης Creative Commons Attribution-ShareAlike 4.0 International License