Για την «ελευθεριακή παιδεία»

Πρώτα πρώτα χρειάζεται μια διευκρίνιση για τον ορισμό της έννοιας «ελευθεριακή». Ελευθεριακή ως προς τι; Η έννοια της ελευθερίας ήταν -και είναι- πάντα σχετική.

Για την «ελευθεριακή παιδεία»

Η Ανεξάρτητη Μαθητική Κίνηση (που προφανώς κινείται στον αντιεξουσιαστικό χώρο ή χώρο της «αυτονομίας», όπως αυτοαποκαλούνταν παλιότερα) κυκλοφόρησε μια προκήρυξη που απευθύνεται στους μαθητές και προβάλλει την ιδέα της «ελευθεριακής εκπαίδευσης».
Πρώτα πρώτα χρειάζεται μια διευκρίνιση για τον ορισμό της έννοιας «ελευθεριακή». Ελευθεριακή ως προς τι; Η έννοια της ελευθερίας ήταν -και είναι- πάντα σχετική.
Οι κεφαλαιοκράτες είναι αρκετά ελεύθεροι ως προς τους εργαζόμενους, σε βαθμό ασυδοσίας. Δε θα είναι καθόλου ελεύθεροι να εκμεταλλεύονται τους εργάτες σε μια κοινωνία όπου οι εργαζόμενοι θα έχουν την εξουσία. Ελεύθερα ήταν και τα κεφάλαια των κερδοσκόπων να κυκλοφορούν σε όλον τον πλανήτη και φυσικά ελεύθεροι και οι εργαζόμενοι να απολύονται από την ελεύθερη βούληση των καπιταλιστών.
Να μην πούμε και για τους νεοφιλελεύθερους οικονομολόγους και πολιτικούς κ.λπ, κ.λπ.
Στην αντίθετη πλευρά, πραγματική απελευθέρωση για τους εργαζόμενους θα ήταν η κατάργηση της μισθωτής σκλαβιάς, η οικοδόμηση μιας κοινωνίας όπου οι ίδιοι θα ορίζουν και εξουσιάζουν το μέλλον τους και το παρόν τους φυσικά.
Αυτό, ομολογουμένως, θα ήταν πολύ ανελεύθερο, άκομψο και …καταπιεστικό για την άρχουσα τάξη που εξουσιάζει σήμερα τις καπιταλιστικές κοινωνίες.
Χρειάζεται, λοιπόν, να οριστεί συγκεκριμένα το περιεχόμενο της όποιας ελευθερίας, κοινωνικής, παιδαγωγικής κ.λπ.
«Η υποχρεωτική εκπαίδευση δεν υπήρχε ανέκαθεν φυσικά, παρά ήταν ένα δημιούργημα του καπιταλιστικού συστήματος» γράφει η προκήρυξη.
Είναι έτσι αλλά όχι ακριβώς.
Ιστορικά, και με στοιχεία που δεν αμφισβητούν ούτε οι αστοί, η υποχρεωτική εκπαίδευση άρχισε να γίνεται καθολικά υποχρεωτική με νόμους των καπιταλιστικών κρατών μετά την επανάσταση του 1917.
Οχι τυχαία, τότε που καταργήθηκε η παιδική εργασία με νόμο πάλι του επαναστατικού σοβιετικού κράτους, που αναγκάστηκαν να υιοθετήσουν και οι καπιταλιστικές κυβερνήσεις (από τις πρώτες νομοθεσίες της επανάστασης).
Οτι η υποχρεωτική εκπαίδευση εξυπηρέτησε την ανάγκη του καπιταλιστικού συστήματος για να «μορφώνει» (τρόπος του λέγειν) τον εργάτη, ώστε να έχει κάποιες βασικές γνώσεις που θα του χρειαστούν στην παραγωγή ούτε λόγος… Ετσι είναι. Ομως δεν μπορούν μέσα σε δυο γραμμές να απαξιώνονται και να ξεπερνιούνται κοινωνικές κατακτήσεις των προηγούμενων ιστορικών περιόδων.
Καμία διαφωνία ότι ο ιδεολογικός ρόλος αυτής της εκπαίδευσης, που τέθηκε κάτω από τον έλεγχο του αστικού κράτους, ήταν «να κατευνάζει τις καταπιεσμένες μάζες με τις κατάλληλες και πιο ύπουλες μεθόδους», όχι όμως γενικώς και αορίστως για να συντρίψει τα άτομα, αλλά για να διαμορφώσει άτομα υποταγμένα και πειθαρχημένα στις ανάγκες των κεφαλαιοκρατών. Αυτός ήταν ένας στόχος για τη διατήρηση της κυριαρχίας της αστικής τάξης, ένας ταξικός στόχος.
«Το σύστημα διδασκαλίας είναι η διδασκαλία του συστήματος» έλεγαν το Μάη του ‘68 και είχαν δίκιο.
Επίσης, δεν ήταν «η συλλογική αυτομόρφωση που διαμόρφωσε τη γλωσσική επικοινωνία» αλλά η εργασία.
Η γνώση και η μόρφωση δεν ήταν -και δεν είναι- ένα αειθαλές δένδρο που αναπτύσσεται από μόνο του, με δική του αξία χωρίς να χρησιμεύει κάπου κοινωνικά.
Συμφωνούμε ότι τα βασικά μαθήματα, τόσο τα λεγόμενα ανθρωπιστικά ή θεωρητικά (γλώσσα, ιστορία, θρησκευτικά) αλλά και τα λεγόμενα θετικά (μαθηματικά, φυσική κ.λπ.) είναι διαρθρωμένα ώστε να εξυπηρετούν τους ταξικούς στόχους των καπιταλιστών που (σύμφωνα με την άποψη μας που εκθέτουμε εδώ) είναι τρεις κατά βάση:
Αναπαραγωγή ενός βασικού εργατικού δυναμικού (με τις αντίστοιχες στοιχειώδεις γνώσεις), αναπαραγωγή των στελεχών του συστήματος (τόσο στις επιχειρήσεις όσο και στο κράτος), ιδεολογικός έλεγχος των μαθητών-σπουδαστών.
Βέβαια, η αλήθεια είναι ότι ο παιδικός νους, ο ανθρώπινος νους γενικότερα, δεν είναι τόσο εύκολο να μεταλλαχθεί, όπως υποστηρίζει το κείμενο: «παίρνω έναν παιδικό (κενό) νου και τον μεταλλάσσω σε έναν σύγχρονο εργάτη με τις γνώσεις που του αρμόζουν». Δεν είναι ακριβώς κενός από ερεθίσματα, γιατί μέχρι να πάει κάποιος στο σχολείο, αλλά και κατά τη διάρκειά του, δέχεται διάφορα ερεθίσματα και παίρνει διάφορες «βάσεις» και «παιδείες». Η συμμετοχή π.χ. στο κίνημα είναι μια άλλη άτυπη γνώση ή παιδεία που παίρνουν οι νέοι. Δεν είναι τόσο εύκολο για το σύστημα να επιβάλλει την ολοκληρωτική του κυριαρχία και τον έλεγχο της σκέψης, όπως πιστεύουν οι περισσότερες τάσεις του αναρχισμού και το προβάλλουν ιδιαίτερα. Το σύστημα δεν έχει τέτοια παντοδυναμία.
Επίσης, δεν είναι θέμα εκπαίδευσης να φτιαχτεί η εργατική τάξη. Στις σημερινές κοινωνικές συνθήκες του καπιταλισμού, αν υποθέταμε ότι υπήρχε ένα όσο γίνεται «ελευθεριακό εκπαιδευτικό σύστημα» πάλι θα είχαμε το «φτιάξιμο» -δηλαδή την αναπαραγωγή- της εργατικής τάξης, των μικροαστών, των αστών κ.λπ.
Ο παιδικός νους δεν είναι ένα άδειο χαρτί για να μεταλλαχτεί σε κάτι άλλο. Είναι ήδη έτοιμος από τα βιώματά του, τις κοινωνικοοικονομικές συνθήκες που ζει, το οικογενειακό περιβάλλον, έρχεται και η εκπαίδευση και ολοκληρώνει τον κοινωνικό-ταξικό προορισμό του σημερινού μαθητή, αυριανού εργάτη.
Γιατί, λοιπόν, τόση επιμονή με την εκπαίδευση, έστω την «ελευθεριακή»;
Μήπως η ανατροπή της σημερινής κοινωνίας και η οικοδόμηση μιας άλλης μπορεί να γίνει μέσα από ένα «άλλο» σχολείο;
Κάτι τέτοιο δεν διεκδικούν, μήπως, τα κόμματα της καθεστωτικής αριστεράς («δημοκρατικό 12χρονο υποχρεωτικό» , «σύγχρονο δημοκρατικό σχολείο», «εναλλακτικό σχολείο» κ.λπ.);
Με μια πρώτη ματιά το κείμενο δε δείχνει να υποστηρίζει κάτι τέτοιο.
Μιλάει «για την κοινωνική απελευθέρωση που θα καθορίσει τη νέα παιδεία». Συμφωνούμε αν ως «κοινωνική απελευθέρωση» θεωρήσουμε την απελευθέρωση της κοινωνίας από τα δεσμά του κεφαλαίου.
Είναι η απαραίτητη προϋπόθεση. Εχουμε, μάλιστα, παραδείγματα πολύ ριζοσπαστικών εκπαιδευτικών ανατροπών από την ιστορία, με πρώτο και καλύτερο το παράδειγμα της Πολιτιστικής Επανάστασης στη μαοϊκή και σοσιαλιστική Κίνα (καμία σχέση με το σημερινό καπιταλιστικό-φασιστικό καθεστώς).
Οτι στοιχεία μια τέτοιας «άλλης» παιδείας θα είναι η αυτοοργάνωση, η πιθανή επαναδιαπραγμάτευση της παιδικότητας -«όχι απαραίτητα στα 18», όπως λέει το κείμενο- ότι η αναζήτηση της γνώσης και της μόρφωσης θα είναι πολύπλευρη κ.λπ. όλα τούτα είναι ωραία και καλά, αλλά δεν παύουν να είναι γενικά. Ακόμα και η σεξουαλικότητα, οι σχέσεις των φύλων θα μπουν σε διαφορετική βάση. Οχι τυχαία. Δεν μπορούμε, όμως, να ιχνογραφήσουμε μέσα στον καπιταλισμό την εκπαίδευση του μέλλοντος συγκεκριμένα και …καλά κάνουμε! Αλλιώς θα κάναμε ό,τι κάνουν τα κόμματα της μεταρρυθμιστικής και καθεστωτικής αριστεράς, δηλαδή προγράμματα μεταρρυθμίσεων αυτής της κοινωνίας που δεν μεταρρυθμίζεται αλλά ανατρέπεται!
Τι νόημα, λοιπόν, έχει ότι μέχρι την κοινωνική απελευθέρωση «χαιρετίζουμε κάθε πρωτοβουλία στα πλαίσια της αυτοδιαχείρισης και της ελευθεριακής παιδαγωγικής»; Δεν είναι αυτή μια εκδήλωση μεταρρυθμιστικών παιδαγωγικών πειραματισμών; Πού; Στο βασίλειο του ολοκληρωτικού ελέγχου και της μετάλλαξης του νου; Δεν είναι αυτό μια αντίφαση;
Γιατί η υπόθεση μιας άλλης παιδείας σήμερα δεν είναι υπόθεση διδακτική. Δεν είναι υπόθεση μιας άλλης εκπαιδευτικής φιλοσοφίας.
Ο αντιρατσισμός π.χ. δεν διδάσκεται στα σχολεία (όπως υποκριτικά προσπαθούν να μας πείσουν ως άλλοθι για την ρατσιστική πολιτική τους), αλλά στην καθημερινή πάλη μαζί και δίπλα με τον μετανάστη.
Τα παραδείγματα του Σάμερχιλ και του Ράιχ οπωσδήποτε δεν είναι τα επαναστατικά εργαστήρια του μέλλοντος. Γι’ αυτό και δεν ενόχλησαν και ιδιαίτερα τον καπιταλισμό και το σύστημα. Γι’ αυτό και παρέμειναν συμπαθείς «πειραματισμοί», ενώ π.χ. η Πολιτιστική Επανάσταση συνεχώς και συστηματικά αμαυρώνεται και δέχεται επιθέσεις σαράντα χρόνια μετά.
Το δικό μας «άλλο σχολείο ελευθερίας» είναι το σχολείο του αγώνα.
Αυτό που αναδύεται μέσα από τις μαθητικές καταλήψεις, τις πορείες, τις αποχές. Εκεί οικοδομούμε έναν άλλον χώρο αξιών, κουλτούρας και στάσης ζωής. Δεν οχυρωνόμαστε στα σχολεία για να τα αλλάξουμε από τα μέσα και να φτιάξουμε τους δικούς μας «παράδεισους».
Οχυρωνόμαστε στις πράξεις αντίστασης, που, σε μικρό ή μεγαλύτερο βαθμό, συμβάλλουν στον ακόμα μεγαλύτερο αγώνα της ανατροπής του σημερινού συστήματος.
Εκεί βλέπουμε εμείς να ανατέλλει το βασίλειο της ελευθερίας.

φ.607, 1/11/08 Προλεταριακή Σημαία
επιτρέπεται η αναδημοσίευση με προϋπόθεση τη μη παραποίηση και την αναφορά της πηγής

Προσθέστε περισσότερες πληροφορίες

To μέγιστο μέγεθος των αρχείων είναι 16ΜΒ. Επιτρέπονται όλες οι γνωστές καταλήξεις αρχείων εικόνας,ήχου, βίντεο. ΠΡΟΣΟΧΗ! Για να υπάρχει η δυνατότα embed ενός video πρέπει να είναι της μορφής mp4 ή ogg.

Νέο! Επιλέξτε ποιά εικόνα θα απεικονίζεται στην αρχή του σχόλιου.

Creative Commons License

Όλα τα περιεχόμενα αυτού του δικτυακού τόπου είναι ελεύθερα προς αντιγραφή, διανομή, προβολή και μεταποίηση, αρκεί να συνεχίσουν να διατίθενται, αυτά και τα παράγωγα έργα που πιθανώς προκύψουν, εξίσου ελεύθερα, υπό τους όρους της άδειας χρήσης Creative Commons Attribution-ShareAlike 4.0 International License